RSS  

كأكيليك

آرزو ائيلاب چئقسانگ بلند داغلارا

صابئر و قارارينگي آلار كأكيليك

مئسكئن توتئب ياتسانگ دوزاق باشيندا              سايراي سايراي گئلئر كأكيلئك

مئرگئن آيئدار بؤ قوش سردار قوش بولار             اوني گورئنلئرينگ گئوني حوش بولار

اوچسا قونجاق يري قارا داش بولار

قاه قاه إدئب گويا گئلئر كأكيليك

گئلئر سايرانا،زارين سايراندا،عاقلئم حايراندا

قاه قاه إدئب گويا گئلئر كأكيليك

قواتي ،دايانجي،قوش قاناتي                             پارالئب آسمانا قالار كأكيليك

سئگينجئرأب كوموش پئرين داراندا

آياق چئكمئز يور غولاندا يورأنده

حورئندان آزاشئب،زارئن سايراندا                    سويگيلينگي يادا سالار كأكيلئك

گئلئر سايرانا،زارين سايراندا،عاقلئم حايراندا         سويگيلينگي يادا سالار كأكيلئك

چوپوون قيزي

چؤل تؤرئسي چوپوون قيزي

عاشئق بولدئم سؤيت ساغانگدا

شوندا يئسير اتدي بيزي                              چوزلئنئن ساچئن بوغاندا

هر گون ساقيان باكيان ماليم                         بيلمئزليگه ساليانگ حالئنگ

قارشيمئزدا آي دوغاندا

چئمئن ليگدئن گول بوغاندا

غوشا حالينگ عاقليم آلدي

عاشئق چوپوون سازئن چالدي

مئنينگ سؤيگيم يادا سالدي                         غازانينگدان سويت چوغاندا

لأله مئدئر آل يانگاغئنگ                            شئكئردئن سؤيجي قايماغئنگ

گوزلئريمي يولدا قويماغئن

قارشي مئزدا آي دوغاندا

قارشيمئزدا آي دوغاندا

نمایی از خوابگاه مرکزی دانشگاه زابل

28 خرداد 1386
گورگن

تورکمن صحرادا تأزه چیقان کتاب لر

1ـ دیوان مختومقلی

دکتر اراز محمد سارلی ینگ تلاشی بیلن مخنومقلی پراغی ینگ دیوانی کیششیک فورمات دا، تأزه لیگدا 2000 نوسغادا، 675 صحیفه دا چاپ دن چیقپ دیر. دیوان ینگ گیریش یندا مختومقلی پراغی حاقدا غیسغه جا ماغلومات بریلیب دیر. بو کتاب ینگ تأزه لیگی فورماتی دیمک بولار.
کتاب ینگ بهاسی: 3000 تومن

2ـ پرنیان هفت رنگ

بو کتاب ینگ یازیجی سی و دیلماجی گنید دردی اعظمی راد. یازیجی بو کتابدا، مختومقلی پراغی نینگ غوشغی لردان بیر نأچه سنی سایلاب، شاهیرینگ پیکر لرنی، دویغی لرنی ... آچیقلاب بیرجک بولیار. همدا سایلانان غوشغی لری پارس دیلینا گچریب اوقوجی لارنا هودرلاب دیر.
کتاب 2000 نوسغادا، بها سی 2000 تومن، مختومقلی فراغی انتشارت نینگ طاراپیندن چاپ بولیپ چیقیپ دیر.

3 ـ دیوان حاج بگمراد آذری (استان خراسان شمالی ـ شهرستان بجنورد)

دیوان ینگ گیریش یندا حاج بگمراد حاقدا شیله یازیلیب دیر"آتاسی خواجه مراد صوفی حضرت مراد بردی آخوندینگ مرید لریندن دور، بو حقیر جرگلانینگ ایلاری یوزینده یایلاق دیان اوبه ده طاویق ییلی دنیا گلیب دور"
بو کتاب 2000 نوسغا دا مختومقلی فراغی آدینداکی انتشارات نگ طاراپیندان چاپ بولیب دیر. کتاب 78 صحیفه، بهاسی 1000 تومن.

4 ـ کوین یورگلر

احمد سارلی دأده سی بیلن اوز خاطره لرتی غیسغه جا حکایه ادیب "کوین یورگلر" آدی بیلن نشر ادیب دیر. بو حاطره لر47 صحیفه دا، 2000 نوسغا دا چاپ ادیلیپ دیر. بهاسی بولسا 600 تومن

بزمینگ لذتی بیلمه ین آدم

هونأرلی ییگدینگ سازینا دگمز

بدسلیق لی،بد خوی بولان پیس آدم

پریزادینگ ادن نأزینه دگمز

بی معنی نینگ سوزی جانینگدان اوتر

غیبت ادیپ، اوزی گناه گه باتار

یامانیگ زیانه ایله یتر

نادانینگ پیداسی اوزونه دگمز

آدم باردیر،آنی شالار چاغیردار

آدم بار، ظلم ادیپ، غریب آغیردار

آدم بار، پردوشک یانین آغیر دار

آدم باردیر، آق کیز دیزینا دگمز

مخنّثینگ بولماز نامیس-آنگی

بیر سؤوش گونونده ایله مز جنگی

آغا-بگ لر، مخنّثینگ اون مونگی

مرد اهلی نینگ آلتی یوزونه دگمز

مختومقلی، دوران سونگی دیر عدم

لحد آدلی اویه قویار سن قدم

معنی سؤز آنگلاماز بی کمال آدم

دانالارینگ آیدان سوزونه دگمز

صحرا را زدند

دیگه قصد نداشتم تا مدتی در وبلاگ مطلبی بنویسم چرا که امتحانات شروع شده است و می بایست خودم را اسیر کتابها بکنم اما خبر مربوط به آقای دیه جی سخت متأثرم کرد و لازم دونستم تا ما هم اظهار تأسف کنیم که حافظ تنها دارایی ما ترکمنها را زدند.

چند هفته ای بود که سایت هفته نامه صحرا را هرشب بازدید می کردم به امید اینکه شماره جدید را در سایت قرار داده باشند ولی وقتی با شماره های چند هفته پیش روبرو می شدم به خودم می گفتم این هفته هم نمی تونم بدونم که در صحرا چه خبر است. تا این که سه چهار شب پیش با دو شماره جدید در سایت هفته نامه صحرا روبرو شدم و با خوشحالی تمام مشغول خوندن شدم و با خوندن خبرهای مربوط به ترکمن صحرا و علی الخصوص سالگرد مختومقلی  و ویژه نامه دلشاد شدم. . هفته نامه صحرا و سایت هفته نامه برای ما که دور از صحرا هستیم خیلی ارزشمند است و در واقع هفته نامه صحرا است که به ما می گوید در صحرا چه می گذرد.

امروز که شنیدم آقای دیه جی  مدیر مسئول صحرا را زدند برای من مساوی با این بود که هفته نامه را زدند و تمام اهالی صحرا را زدند.

امیدوارم که آقای دیه جی زودتر بهبود یابند تا با هفته نامه شان ما را از صحرا با خبر سازند.

" أرده غیرت بولسا ایشی قین بولماز"

هفته پیش در تاریخ نهم خرداد ماه مطلبی در وبلاگ درج کردم با عنوان(سفر نامه مازندران) که منجر به ایجاد مباحثی شد که آغاز کننده این مباحث آقای آق میرات است که با درج مطلبی با عنوان "نشخوارگران تفاله های دشمنان مان" بنده را به سبب درج مطلب مذکور شدیداً مورد انتقاد یا بهتر بگویم مورد اتهام قرار دادند و بنده را دارای شعور و آگاهی و غیرت ندانستند. و در پی مطلب ایشان خانم بی بی سارا قرنجیک در مطلبی با عنوان "راه طولانی در پیش درایم" گفته های ایشان را در مورد من را درست ندانسته و عمل بنده را خلاف حیثیت ملی و بی غیرتی و بی شعوری ندانستند و بعد از مطلب خانم قرنجیک آقای آق میرات دوباره بحثی را شروع کردبا عنوان" Ýol uzak, ýük agyr " و به انتقاد از گفته های خانم قرنجیک پرداختند آن هم به زبان و خط ترکمنی که قصد شان از این کار مشخص است و در این بین آقای آق میرات مطلبی را منتشر کردند با عنوان"ضعف ژورنالیزم در بین ترکمنها" که به تمام فعالین فرهنگی ترکمن در عرصه مجازی انتقاد کردند.

نمی دانم آیا ریشه همه این مباحث جنجالی مطلبی است که بنده در وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل درج کردم و یا آقای آق میرات دنبال بهانه بودند تا ما را چون آنگونه که او می خواهد نیستیم مورد بازخواست و اتهام قرار دهند و یا اگر واقعا مشکل در مطلب مندرج در وبلاگ ما است بنده به بیان علل درج این مطلب می پردازم که امیدوارم پایان بخش این مباحث بیهوده باشد و اگر همانگونه گفتم بهانه ای بود برای آقای آق میرات می دانم که با بیان کردن دلایل درج مطلب نیز این غائله پایان نمی پذیرد. و بنده به دور از این مباحث تنها قصد دارم که اثبات نمایم عمل بنده عملی مفید و لازم بوده است.

البته در برابراتهاماتی که آقای آق میرات بر من وارد کرده اند به عنوان یک نفر که حق دفاع از خود و از عملش را دارد می ایستم از خودم و عملم دفاع خواهم کرد.

و اکنون می پردازم علل درج مطلب در وبلاگ:

در دو سه ماهه اخیر در پی تحقیقاتی در مورد تاریخ ترکمن در عصر قاجار بوده ام. و هر کتابی را به نظرم چیزی در مورد این موضوع دارد را مطالعه کردم تا اینکه که در یکی از این کتب به سفرنامه مازندران اشاره شده است که از آن به عنوان منبع مهمی درباره تاریخ ترکمن یاد کرده اند علی الخصوص تاریخ شهر های کرانه دریای خزر و فصلی از این کتاب که در اصل نامه است در مورد ترکمنها ست . و به این علت بر آن شدم تا این کتاب را بیابم و مطالعه اش کنم و در تحقیقاتم از آن استفاده کنم و بألاخره بعد از گشت و گذارهای فراوان توانستم دریکی از سایتهای استان مازندران آنرا بیابم و به مطالعه آن بپردازم. در ابتدا اصلا قصد درج کردن آن مطلب در وبلاگ را نداشتم چرا که بنده کسی نیستم که مطلبی را تنها به این خاطر که کلمه ترکمن در آن است در وبلاگ درج کنم چرا که اگر اینگونه بود تا حالا مطالب بسیاری که یافتم را درج می کردم . پس از مطالعه متن اولین سوالی که در ذهنم پدید آمد این بود که چرا تا کنون این مطلب در سایتهای ترکمنی درج نشده است. برای سوالم دو جواب بیشتر نداشتم اول اینکه شاید تا حالا مدیران وب سایتهای ترکمنی با آن برخورد نکرده اند و دوم اینکه شاید به خاطر برخی از مطالب آن در مورد ترکمنها باشد.

و این امر مرا واداشت تا در وبلاگ درج کنم و البته می بایست پیش از درج آن بررسی دقیق در مورد مطالب آن می کردم تا بدانم درج این مطالب مفید است یا مضر واینگونه نیز کردم و درج آنرا مفید دانستم.

اکنون هم اصلا از عملم پشیمان نیستم و چون قبل از آنرا مفید و لازم می دانم و اکنون منتشر کردن این مطلب را به دلایل زیر مفید می دانم

1--تاریخ درس زندگی است و سود تاریخ در درس گرفتن از آن است اگر حادثه تاریخی خوشایند بوده است سعی کنیم تا با الگو دادن آن تکرارش کنیم و اگر حادثه تاریخی به زیان ما بوده با عبرت گرفتن از تکرار دوباره آن جلوگیری کنیم. آیا مطلب حاضر را به جهت اینکه یک جاسوس انگلیسی که دشمن ماست نوشته شده است باید نا دیده گرفته شود و چون دولت او سبب شده است که ترکمنها به چنان بلاهایی گرفتار شده است باید از افکار او دوری کرد. چرا که افکار دشمن ما حال هر کسی باشد و در هر زمانی تا اندزاه ای یکی باشد و با درس گرفتن از این واقعه از تکرار این گونه حوادثی می بایست جلوگیری شود

2-بنده به گمان اینکه بازدید کنندگان وبلاگم انسانهای باشعور و دارای آگاهی هستند مطلب را در وبلاگ درج کردم کسانی که میدانند کدام سخن مطلب درست و کدام خلاف واقع است و می توانند از سخنهای خلاف واقع، واقعیت را استخراج کنند.

3-از آنجا که این منبع در تحقیقات تاریخیم در مورد ترکمنها در عصر قاجار بسیار مفید بود برای کسانی که به این موضوع علاقه مندند و در پی تاریخ ترکمن هستند مفید واقع خواهد شد

4-وجود برخی از اطلاعات جزئی در مورد مسایل اقتصادی و اجتماعی از مطالب مفید این منبع است چرا که در کتب دیگر ذکر نشده است.(که البته آقای آق میرات به علت عدم درست نوشتن اسامی و معادلها آنرا رد کردند)

5- برداشتهای درستی که می توان از مطلب گرفت مثلا آنجا که می گوید "حتی ایرانی ها هم می گویند که ترکمن ها به وعده خود عمل می کنند” و یا آنجا که می گوید ترکمن فقیر وارد خانه ترکمن ثروتمند می شود این خود اقرار به این سخن که در بین ترکمنها برابری وجود دارد.

6-اگر قرار باشد که هر منبع تاریخی را که به بدی از ترکمنها یاد کردند را مورد توجه قرار ندهیم چگونه می توانیم از تاریخمان مطلع شویم چرا که تمامی مورخان بر ضد ترکمنها بودند و ترکمنها از خود مورخی نداشتند و امروز وظیفه ترکمنهای تاریخدان این است که با استخراج واقعیت از بین مطالب این گونه کتابها تاریخ صحیح و دقیق از ترکمنها به وجود بیاورند .البته چندکتاب تاریخی در مورد ترکمنها هست که به وسیله ترکمنها نوشته شده است اما تعدادشان بسیار کم و مطالبشان بسیار ناقص است.

اکنون به برخی از مطالب مفید این مطلب توج کنیم:

-برای من فرصتی پیش آمد تا ببینم که ترکمن ها، گندم مازاد را چگونه نگاه داری می کنند. در نزدیکی محل کشت، زمین را می کنند و بعد بستر ان را با کاه می پوشانند و گندم اضافی را در آنجا قرار می دهند و بعد به دقت، گودال را با خاک پر می کنند. تنها صاحب گندم محل اختفای گندم را می داند و به این ترتیب، گندم را می توان برای چندین ماه حفظ کرد بدون این که لطمه ای ببیند.

-این جا رسم است که رئیس قبیله باید به قایق هائی که به سفر می روند جواز بدهد. به ازای صدور این جواز، باید مبلغی هم پرداخت شود.

- آنجا که در مورد قبایل ترکمن سخن می گوید و محل زندگی آنها و چگونگی زندگی آنها و تعداد و جمعیت آنها میدهد

-بعضی وقت ها ایرانی ها با حمله نظامی به این قبایل عملیات تلافی جویانه انجام می دهند و هرچه که دم دست شان باشد را با خود می برند. جنگهای مرزی، از همان نوعی که در گذشته بین انگلیس واسکاتلند انجام می گرفت، اکنون در این گوشه ایران انجام می گیرد.

-وقتی که درباره زبان ترکمنی سخن می گوید گرچه تا حدی نادرست می باشد

-آنجا که درباره آداب و رسوم سخن می گوید

-البته اسبهای پرقیمت معمولا زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد. برای اسبها هم طویله و یا اصطبلی وجود ندارد ودر تمام فصول سال اسبها در فضای آزاد زندگی می کنند از گوش تا دم اسبهای پرقیمت را در هوای سرد معمولا با نمدهای زیادی می پوشانند. اسبها را در وسط مجتمع چادرها نگاه می دارند و معمولا هم ریسمان طویلی به آنها می بندند که اسبها بتوانند در یک دایره وسیعی تحرک داشته باشند. ترکمن ها از مادیان زیاد خوششان نمی آید و به همین خاطر، قیمت شان بسیار نازل است

-آنجا که درباره مشخصات اراضی ترکمن صحرا می گوید

-آنجا که از آثار و وقایع تاریخی سخن می گوید

و این مطلبی را بنده در وبلاگ درج کرده ام بسیار می تواند مفید و سودمند باشد و و نباید به خاطر چند سخن خلاف واقع که در آن است و اینکه نویسنده اش جاسوس بوده است به کلی از آن چشم پوشید

به امید اینکه که تعصبات بیجایمان  سبب فراموشی تاریخ و فرهنگمان نشود

این هم امیل بنده برای آنانکه بهانه می آورند:

saleh_4015@yahoo.com

سفرنامه مازندران

افتتاح وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه اردبیل

بازگشایی وبلاگ دانشجویان ترکمن اردبیل را به دانشجویان ترکمن این دانشگاه تبریک می گویم و به افتتاح کنندگان این وبلاگ خسته نباشید میگم و امیدوارم که از این نوع حرکتهای فرهنگی در تمامی دانشگاههای کشور شکل بگیرد

                                         حافظ سنّت باشیم

مطلبی که آقای جم در روزنامه کیهان به چاپ رسانیده اند بسیار جای تأمل دارد. و این سوال را ما ترکمنها باید از خودمان بپرسیم که چرا اینگونه شده ایم.

آقای جم در مطلبشان ابتدا با اشاره به مهمان نوازی در فرهنگ ترکمن و تمجید از آن و این که این نوع مهمان نوازی در دیگر اقوام به این حد نمی باشد و باید دیگر اقوام این عمل پسندیده را  در فرهنگشان جا دهند اظهار تأسف می کند که نه تنها این فرهنگ رواج داده نشده است بلکه در بین خود ترکمنها نیز از رونق افتاده است و دیگر چون گذشته نمی باشد.

متأسفانه امروزه فرهنگ سنتی در بین تمام اقوام در حال سقوط می باشد و در آینده ای نزدیک شاید به کلّی از بین برود.

هر چند این رسم مهمان نوازی هنوز هم در برخی از مناطق شهری ترکمن نشین و اکثر روستاهای ترکمن نشین وجود دارد اما بر تعداد افرادی که این رسم و رسوم مشابه را به فراموشی سپرده اند و دست به سوی فرهنگی نوساخته دراز می کنند روزبروز افزوده می شود و خطر ازبین رفتن این رسم و در کل تمامی فرهنگ سنتی وجود دارد.

سنّت که ماحصل تلاش هزاران هزار انسان در طول هزاران سال در محیطهای گوناگون می باشد و تقریباً در آن خبری از آنچه که به زیان آدمی است نیست نباید به این راحتی و در این مدت زمان کم از بین برود و بلکه باید در پی حفظ و تداوم آن باشیم.

از عللی که سبب نابودی و فراموش شدن سنت و فرهنگ بومی می شود برداشت اشتباه از فرهنگ و سنت می باشد و اینگونه می پندارند که سنّت امری غیر قابل تغییر می باشد در صورتی که اینگونه نمی باشد و سنت، توانایی تغییر را دارد و می تواند با محیط و عصر جدید خودمنطبق شود و  در عین حال می تواند ذات و خمیره اصلیش را حفظ کند. به عنوان مثال می توان به مورد زیر اشاره کرد:

امروزه به بهانه اینکه جامعه، جامعه بازی است و فرهنگهای و سنتهای متفاوت در هم ادغام کردند و برخی سنتها مکانشان تغییر پیدا کرده است استفاده از لباس سنتی و بومی در محیطی که بومی نمی باشد و یا افراد غیر بومی زیادی وجود دارند امری نادرست و نا پسند می باشد. لباسهای سنتی از رواج افتاده اند و این امر در بین ترکمنها علی الخصوص لباسهای مردان تجلی پیدا کرده است و می شود گفت که لباس سنتی مرد ترکمن به کلی از بین رفته است. اینکه امروزه لباس سنتی تا حدّ زیادی سبب اختلال در زندگی روزمره می شود درست است اما این علت سبب از بین رفتن کلی نمی باشد. آیا لباس مرد ترکمن صدیال پیش با مرد ترکمن هزار سال پیش یکی است؟ و یا آیا لباس مرد ترکمن صد سال پیش از طایفه یموت با مرد ترکمن صد سال پیش از طایفه تکه یکی است؟ مطمئناً نه. چرا که لباس که جزءی از سنت است با توجه به زمان و محیط زندگی تغییر پیدا می کند و به گونه ای طراحی می شود که سبب آسایش آدمی باشد اما در طول این چند هزار سال و در بین این طوایف مختلف لباس ترکمن یکی بوده است آنهم نه از لحاظ ظاهری بلکه از لحاظ باطن و خمیره لباس است و همیشه و در همه جا لباس ترکمن دارای ویژگیهایی خاص خود است که با وجود  تغییرات جزءی  در زمانها و محیطهای مختلف باز هم لباس ترکمن نه لباس قوم و سنتی و فرهنگ دیگر و یا فرهنگ تحمیلی.

و این امر در تمام جنبه های سنتی از جمله خانه سنتی و آداب و رسوم سنتی و امرار و معاش سنتی و... تحقق پیدا کرده است و می تواند باز هم تحقق پیدا کند اگر واقعا بخواهیم سنت مان همچنان حفظ شود.

و در واقع سنت بهترین و بزرگترین کتابیست که می تواند بهترین هدایتگر انسان برای زیستن در جامعه باشد کتابی که هزاران هزار صفحه است و نوشته هزاران هزار انسان که هر روز صفحه و نویسنده جدیدی بر آن افزوده می شود. کتابی در قفسه ذهن همه انسانها وجود دارد. و اگر خواهان سعادت جامعه و مردم هستیم نباید بگذاریم  بر روی اینگونه کتابی گرد و خاک فراموشی بنشیند .

دلم برای ترکمن بودنم تنگ شده است برای تمام آنچه که در کودکی ام داشتم . برای مردمان یکدست برای بوی سیب های کال که از حیاط مادربزرگ می دزدیدیم و گاز می زدیم . برای مختومقلی که آوازش همیشه در حنجره پدرم بود . من در کجای زندگی ام ایستاده ام ؟ نمی دانم ! تنها می دانم که ته مانده خاطراتم مرا زنده نگه داشته است . تصور روزهایی که در علفزارهای دهکده کوچکمان می دویدم و صدای شور و شوق کودکانه مان اشک را در چشمانم جاری می سازد . چقدر بغض برای گریه کردن دارم !

انگار همین دیروز بود که با بچه های هم سن و سال کنار نهر کوچکی که از پشت دهکده می گذشت می نشستیم و من از ترس چشمهایم را تارسیدن به سمت دیگر نهر می بستم و دستان خواهرم را آنقدر می فشردم که دادش در می آمد . سالهاست که دلتنگ آن روزها هستم . و حالا تبدیل به زنی شده ام که آوازهای تنهایی اش را در غریب ترین شهر سرمی دهد .....

دختری ترکمن از آلاچیق عشق

دانشجویان ترکمن