به گزارش خبرنگار عصر ایران (asriran.com)، اخیرا نشستی تحت عنوان "اجلاس حکمت" توسط سازمان ملی جوانان و با همکاری حوزه علمیه قم در مشهد برگزار شده است که طی آن، جوانان برگزیده نمایندگی های سازمان ملی جوانان در سطح استان ها در کارگروه های آموزشی با "عرفان های جدید، تصوف، مسیحیت و وهابیت" و نقد آنها آشنا شدند.
نکته قابل توجه در این برنامه ها، توهین های بی حد و حصری بوده است که هم در کلاس ها و هم درجزوه منتشره توسط برگزارکنندگان این "اجلاس" به بزرگان ادب و عرفان ایران شده است به گونه ای که در برخی کلاس ها ، اعتراضاتی از سوی جوانان صورت گرفته و حتی منجر به ترک کلاس ها نیز از سوی معترضان شده است.
به عنوان مثال در این دوره، همنوا با کسانی که منصور حلاج را تکفیر کرده و به دار آویختند، اتهاماتی به منصور وارد شده و از دار زدن او به عنوان کسی که بسیاری از انحرافات را وارد دین کرد و مورد مخالفت علمای شیعه و سنی بوده، حمایت شده است!
در جزوه ای که تحت عنوان "نقد و بررسی تصوف" بین شرکت کنندگان در اجلاس توزیع شده برخی از اتهامات حلاج به شرح زیر بیان شده است:
سحر و جادوگری، ادعای خدایی (نامه ای در منطقه ای به نام دینور کرمانشاه از یکی از مریدان وی به دست آمد که در آن نوشته بود از "رحمن رحیم به فلان بن فلان")، تبدیل عبادات به ویژه حج (وی برای مریدانش جایگزین درست کرده بود که به جای رفتن به مکه، در خانه احرام کنید و در جایی نیت و جای حج، آن جا را طواف کنید)، دفاع از شیطان و فرعون (حلاج می گوید: صاحب من و استاد من ابلیس و فرعون است، به آتش بترسانیدند "ابلیس" از دعوی خود بازنگشت، فرعون را به دریا غرق کردند و از دعوی بازنگشت. و سپس می افزاید: عروس حلاج، در دادگاه از آنها (اتهامات حلاج را) نقل کرده است که در کتاب تراژدی حلاج بسیاری از آنها مطرح شده است.
در این اثر همچنین با اشاره به شعر معروف امام خمینی (ره) که در آن سروده شده است: "...همچو منصور خریدار سر دار شدم" آمده است که این شعر به هیچ عنوان دفاع از حلاج نيست ، زیرا در ادبیات فارسی منصور
نماد مقاومت هر چند در راه باطل شده که در راه عقيده خود بر سر دار شده است " از اين در اشعار اينگونه استفاده مي شود و مي توان نظر حضرت امام را اينچنين تعبير کرد مانند حاتم طايي که به کرم مشهور شده است !
(جا دارد موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی در این باره اعلام نظر کند)
همچنین از پرداختن صوفیان به موضوع اعدام حلاج به عنوان "هولوکاست صوفیه" نام برده شده است.
در این جزوه آموزشی که توسط معاونت تبلیغ و آموزش های کاربردی حوزه علمیه قم نوشته شده، با حمله به مولانا ادعا شده است که او، کفر می ورزید و آیات و روایات را نفی می کرده و دعوی امامت داشته است: "مطرح کردن خود به جای ائمه و نفی روایات و آیات .... نمونه های بارز این جریان را در جریان حلاج، جنید، شمس و مولوی می توان دید" (همان جزوه)
و نیز درباره مولانا آمده است: حکایت "سبحانی ما اعظم شانی" گفتن بایزید را آورده و آن را با کرامتی از وی نیز مقرون ساخته است"
همچنین درباره شمس نیز آمده است: شمس تبریزی با فریاد بر سر علمای عصر خود، که غرق فنون و علوم روز بودند، می گوید: تا کی بر زین بی اسب گشته و در میدان مردان می تازید؟ و تا کی به عصای دیگران بپا روید؟ این سخنان که می گویید از حدیث و تفسیر و حکمت و غیره، سخنان مردم آن زمان است که هر یکی در عهد خود به مسند مردی نشسته بودند و خود معانی می گفتند و چون مردان این عهد شمایید، اسرار و سخنان شما کو؟
و از این جملات نتیجه گرفته می شود که شمس دچار ضلالت و گمراهی بوده است!
حملات بی سابقه ای که در این اجلاس به بزرگان ادب و عرفان به ویژه مولانا شد، انتقادات زیادی را در این دوره آموزش به دنبال داشته است به ویژه آنکه این رویکرد تحقیرآمیز در سالی صورت می گیرد که همه جهان آن را به نام سال "مولانا" می شناسند و آن را گرامی می دارند.
تکفیر مولانا در شرایطی صورت می گیرد که بزرگانی از حوزه علمیه ، مانند علامه محمد تقی جعفری (ره)، سال ها درباره مولانا تحقیق کرده و در ستایش او کتاب ها نوشته اند.
از آن گذشته، در کتاب های درسی و دانشگاهی جمهوری اسلامی نیز از این افراد به بزرگی یاد شده است و از این رو شگفت آور است که چرا عده ای سعی دارند بزرگانی که ملتی به آنها می بالند را این چنین لگدمال کنند و آنها را تکفیر نمایند. براستی آیا اگر اینان در زمان حلاج می بودند، پای حکم اعدام او را امضا نمی کردند؟ و براستی در شرایطی بر سر تصاحب مفاخر ایران در دنیا یک جدال فرهنگی وجود دارد، چه تاکیدی وجود دارد که ما به دست خود سرمایه های تاریخی خود را این چنین تحقیر کنیم و عرفان و ادبیاتمان را میراث دار مشتی کافر و کلاش معرفی نماییم.
اما در کارگاه مسیحیت نیز مسائلی مطرح شد که بنا به حفظ حرمت بزرگانی چون حضرت زکریا، حضرت مریم (س) از ذکر" نسبت ناروای اخلاقی" که به پدران این چهره های مقدس تاریخی و دینی وارد شده است می گذریم واز نقل آنچه در این دوره به جوانان "آموخته" می شده است خودداری می کنیم.
گفتنی است طبق برنامه سازمان ملی جوانان، قرار است شرکت کنندگان در این اجلاس، با پکیجی از انتشارات و محصولات صوتی و تصویری این اجلاس، شروع به تبلیغ و کادرسازی درباره آموزه های خود نمایند.
قرار است این اجلاس که با سخنرانی معاون رییس جمهور و رییس سازمان ملی جوانان افتتاح شده است، تا پایان سال، به طور ماهانه کارگاه های آموزشی خود را ادامه دهد.
کپلمه مه سم ، هایسی دردیم دپ بولار
یالانچیدا یاغشی یامان کوپ بولار
قارری قادیردانی سالما گوزونگدن
انجمن شعر و ادب ترکمنی میراث با همکاری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان گنبد کاووس همایش دویست و چهلمین (240) سالگرد تولد شاعر و طنز پرداز بزرگ ترکمن مامد ولی (محمد ولی ) کمینه را برگزار مینماید .
از عموم علاقمندان و فرهنگ دوستان جهت شرکت در این مراسم دعوت به عمل می آید.
زمان :روز پنج شنبه 13 دی ماه 86 از ساعت 3 الی
6 بعدازظهر
مکان :شهرستان گنبدکاووس _بلوار دانشجو ،خیابان هنر (پشت دانشگاه پیام نور ) مجتمع فرهنگی هنری اداره فرهنگ وارشاد اسلامی گنبد
آغاز فعالیت وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه تبریز
Amangeldi göni
( 1833- 1879)
Amangeldi göni arapgala(Isbender)obasynda eneden dogulýar.Ol syçmazlaryň neberesinden bolupdyr. Amangeldi meşhur dutarçy bolup ýetişýär.
Onuň men diýip jahil wagty Türkmen topragyna kese ýurtly basybaljylar dürli çozuşlary edipdirler.
Şol döwürde Ahala Nurberdi Han hanlyk edipdir.
Amangeldi göni ussat tamdyraçy,saz dörediji,mergen,söze çeper bolansoň, Nurberdi Han maslahatçy,sazanda hökmünde ony ýanyndan aýyrmandyr.
Nurberdi Han Amangeldini diýseň gowy görüpdir.Han aga ondan maslahat Soraman,hiç bir işi çözmändir. Nurberdi Amangeldiň sözüne halkyň pikri diýip düşünüpdir.Şoňa göräde, ýaşulular bilen duşuşanda, Amangeldisyz geňeş geçirmändir.Maslahatda Ahal ilinde ýüze çykan her bir narazyçyligy bileligde çözüpdirler. Amangeldi Şükür bahşy bilen deň- düşrakdyr.
Ýöne ýetgijeklig döwrüne ýeten wagtlary Şükür bahşy Gökdepe etrapyndan göçüp,Ürgenje, soňra bolsa, ymykly kaka etrapynyň duşak obasyna barýar.
Olaryň basym-basymdan duşuşmasalar-da, toýlarda, üşmeklerde görüşüpdirler.
Amangeldiniň kakasynyň ady Orazalydyr.Amangeldi hakda köp rowaýatlar bar.
Amangeldi ýaşka,gözüne ilen zady göterip gidiberipdir, diýýärler.
„ Ogurlyk edeniň eli kesilýärmiş „ diýen gürrüňi eşidip, ol göni ýola gidipdir diýen ýaly gürrüň bar.
Ýenede bir rowaýatda Amangeldi awa gidip,işi paşman aç halda öýe gelýärkä, ýolda molla düşüp, onuň öýünde unaş içip:
„ Ind-ä bir gönilendim „ diýipdir.Molla bolsa: „ gönilenen bolsaň indiden beýläk seniň adyňa Göni garyn goýýarys „ diýýär.
Haýsysy dogry bolsa-da bü gürrüňlriň Amangeldiniň ussat tamdyraçy bolup ýetişmegine päsgel bermändigi welin çyn.
Amangeldi Nurberdi Hanyň köşgünde bolanda,goşun serkerdeleri hem Amangeldini örän ýagşy görüpdirler. Ylaýtada Berdimyrat Han(Nurberdi haniň ogly),dykma serdar,Öwezmeret serdar,kerimberdi işan, Atalyk Han onuň ussatlyk bilen çalýan sazlaryny höwes bilen diňläpdirler.
Amangeldi göni Gökdepe urşuna gatnaşanlaryň biri.Ol esgerler bilen galanyň bir burçuny gorapdyr dien gürrüň hem bar.Gowga gatnaşýan adamlaryň biri bolan Kepele kör bahşy hem onuň ýanynda bolupdyr.
Kör bahşy Kepele obasyndan bolmaly.Kepele kör (Batyr bahşy)söweş gidip durka, aýdym aýdyp,saz çalyp, söweşjeňleri ruhlandyrypdyr.Ol şol ýerde-de ok degip ölýär.
Amangeldi göni ýeke ussat tamdyraçy bolman, köp aýdym-sazlary hem döredip- dir.muňa mysal edip, „ Saltygy „- „ Gökdepe mukamyny „ -„ Burnaşagy „- „ Alagaýşlyny „we beýlekileri görkezmek bolar.Amangeldiniň döreden „ Heserli „- „ Jeren kyblam „- „ Jelil „„ Haji golak „ ýaly ençeme mukamlary hem Türkmen saz sungatyny müdimlik baýlaşdyrdy.
Amangeldi „ ýeňdik „ diýlende kybla tarap ýüzüni tutup, namaz okap durka ok degip wepat bolýar.
Amangeldi söweş edip ýörkä, Nurberdi Han Mary etrapynda kesel ýatypdyr.
Ol Gökdepe gelip Amangeldiň guburynyň ýanynda çöke düşüp, bozulypdyr.
Nurberdi Hanyň ogly Berdimyrat Hanam şol söweşde wepat bolýar.
Nurberdi Han oglunyň gahramanlarça ölenine buýsanipdir.Ýöne ol “Indi Amangeldi göni ýaly sazanda bü golaýda döremez.Amangeldini hemişelik ýitirdik”diýipdir.
Gökdepe söwesi: 28 awgust, 1879 – 12nji Januar 1881 bolan. Türkmen aýdym-sazlary görşüňüz ýaly hemmesi dürmüş wakalara degişli.
Kel bagşi
Annaberdi aýdogdi ogly
(1850-1923)
Meşhur Türkmen dutarçysy,saz dörediji kompozitor,halypa Kel bagşi Gökdepe etrabynda Yzgant obasynda daýhan maşgalasynda doglupdyr.
Kel bagşynyñ atasy Aýdogdy dutar çalyp bilse-de,ussatlyk derejesine ýetip bilmändir.
Kel bagşy öz döwrüniñ meşhur sazandalary bolanGulgeldi ussa,Amangeldi göni,Sary bagşy,we beýleki ussat bagşy-sazandalar bilen duşuşyp,öz ukybini kämilleşdirýär.
Şol döwürlerde ýazgy maşynlary bolman soñ,onuñ öz eli bilen çalan sazlarynyñ ýazgysy biziñ döwürmize gelip ýetmändir.Şeýle bolsa-da,onuñ döreden „Hatija“ „Jerenim“ „ Suwa geledir“ „Kepderi“ „ Ak eşekli“ „ Ýusup owgan“
ýaly sazlary Türkmen Bagşy-sazandalarnyñ çalynmalaryndan düşmän gelýär.Kel bagşy 1923nji ýylda aradan çykýar.
Onuñ şöhraty Türkmen sazynyñ taryhyna ebedilik girdi.
Täçmämmet suhanguly
(1865-1942)
Täçmämmed suhanguly1865nji ýylda Gökdepe etrabynyñ Ýangala obasynda eneden bolýar.Täçmämmet aganyñ 2 ogly saza ukyply bolupdyr.
Ogly Hojamämmet ökde sazanda bolup ýetişse-de keselläp ir aradan çykýar. Hojamämmet ölümi atasyna diýseñ agyr degýär.
Çary Täçmämmet halypa dutarçy bolup ýetişýär.Täçmämmet aga köp ýyllap Türkmenistanyñ radio-synda , döwlet filarmoniýasynda sazanda bolup işleýär. Täçmämmet aga 1932nji ýylda „ Azatlyk“ diýen sazyny döredýär.
Bu saz şü güne çenli özüniñ ýokary çeperçiligi bilen halk saz gurallary ansamblynyñ , Orkestirleriñ ýekeligde tamdyra çalýanlaryñ çalymyndan düşmän gelýär.
Täçmämmet aganyñ „ Bag içinde“ „Türkmenistanim“ ýaly sazlary hem Türkmen sazynyñ altyn hazynasyna girdi. Täçmämmet aga halk saz gurallary Ansamblary,orkestirleri üçün „Gökdepe mukamy“ „Aýralyk mukamy“
„Dag arman“ „ Gyzdurdy“ ýaly sazlaryñ köpçilik bolup ýerine ýetirilýän nusgalaryny döretdi.
Täçmämmet aga 1940nji ýylda Türkmenistaniñ kompozitorlarynyñ birleşik agzalaryna kabul edilýär.Ol tä ömrüniñ ahyryna çenli ýaşlara elinden gelen kömegini gaýgyrmaýar.
Täçmämmet aga 1942nji ýylda Kaka etrabynda tragyk ýagdaýda aradan çykýar.
Şükür bagşy
(1831-1928)
Şükür bagşynyñ ady rowaýata öwrüldi.Ol saz çalyjy – dörediji ussat bolup, Türkmen sazynyñ taryhynda uly yz galdyran adam.
Onuñ Eýran Hanynyñ bagşysy bilen ýaryşyp,agasyny halas edişi dilden-dile geçip,biziñ günlerimize ýetdi.
Şükür bagşynyñ atasy Dowada aga Gökdepe etrabynyñ Hurmantgökje obasynda ýaşapdyr.Şüküriñ atasy daýhançylyk bilen meşgul bolupdyr.
Dowada aganyñ 3 ogly bolýar.Ulysy Hojamämmet daýhançylyk bilen iş salysypdyr.Ortanjy ogly Hojamberdi izçi bolupdyr.Dowada aganyñ kiçi ogly Şükür sazanda bolupdyr. Şükür bagşynyñ saz öwrenmekde ilkinji mugallam bolan Aly bagşydyr.
Ol Şükür sazandanyñ kämilleşmgine degerli ýardym edipdir. Şükür bagşy şol döwrüñ ady belli sazandasy Garadäli gökleñden(sazanda hem dutar ýasaýan belli ussta)hem tälim alypdyr.Garadäli gökleñ Şükür bagşa kümüş çaýylan oñat dutar ýasap beripdir.
Beýik ussat pata alan Şükür bagşyGökdepe,Mary,Hiwa ülkelerinde saz çalyp,halka uly hyzmat edýär. Şükür bagşynyñ köp sazlary entek näbelli bolsa-da onuñ ilki döreden “ Salmadan bökdüreni“ , Söýli halany“ şu güne çenli adamlary biperwaý galdyrmaýar. Şükür bagşy Gökdepe etrabynda dogulanam bolsa,bütün ömrüni Duşak obasynda geçirip, 1928 nji ýylda şol ýerde aradan çykýar.
Türkmenler ýüzlerçe ýyl boýunça özüniň taryhy wakalaryny we isleglerini aýdymdyr ýa-da saz böleg bilen beýan edip, nesilden- nesle geçirip,ýitirmändir.Netije alsak,onda Tamdyrany dogry çalmak we onuň awazyny,manisi
hakynda düşünişmek üçin bolsa, sazlaryň kim we näme waka degişlidigini bilsek has hem gowy bolardi.
Şükür Bahşi
Gozel sahra
هرگز نامرد کوپری سیندن گپمأنگ لر غرق بولوپ دریا دا قالان یاغشی دیر
گله عاشق بولماق بلبلینگ ایشی قارغا بلبل بولوپ گله یاراشماز
وطنیندن آیریلیپ غریب دوشمه ین اولکه سینده ایلینگ قدرین هیچ بیلمز
نصیحت دینگله سنگ، أرینگ أری سن آلماسنگ نصیحت، کوپونگ بیری سن
قانلی بولسانگ گچ قانینگدان بیر غریب میهمان ییگیده
هر آدمینگ خاصیتی بیر بولماس قلیجیندا،دیلینده،سوزنده بللی دی
آغساغینگ الیندن آلسانگ آغاجین یامان درده دوشر تاپماز علاجین
نامرده یوز اورسانگ ایلینگ قایرماز ایتدن سونگک ایستان بیر زات آیرماز
یاغشلیقدا ایله اوزون تانیدان آلقیش آلیپ،درجه سی زور بولار
یامان بولوپ، یاغشلیغی اونیدان اوز عزتین گیتدیر، ایتدن خور بولار


با توجه به حقوق عقب مانده بازيكنان و مربيان تيم واليبال استقلال گنبد و مشكلات ايجاد شده ، همچنان موانع زيادي در رسيدن بودجه به اين تيم وجود دارد.
به گزارش سايت گنبد اسپورت، استاندار گلستان يكي از افرادي كه دوستدار ورزش مي باشد با متوجه شدن مشكلات مالي تيم واليبال گنبد بلافاصله اقدامات ورزش دوستانه خود را از كانالهاي بودجه كشوري به سوي اين تيم مردمي انجام داد به طوري كه قرار بود پنجاه ميليون تومان از سوي استانداري به حساب شهرداري شهرستان گنبد پرداخت شود كه اين مبلغ از بودجه مربوط به شهرداري گنبد قرار شده بود كسر شود و سپس به حساب تيم استقلال گنبد واريز شود.
اما اعضاي شوراي شهر گنبد مانع پرداخت اين مبلغ شدند و با اين حساب كه اين بودجه به تيم استقلال گنبد مربوط نيست ، مخالفت خود را اعلام كردند. با اين مخالفت پرداخت پنجاه ميليون تومان به تاخير افتاد و تا اين لحظه به حساب تيم گنبد نرسيده است.
واليبال در گنبد قسمتي از شور و شوق زندگي گنبدي ها مي باشد و اين حالت در واقع نشانه اي از رفاه و دلخوشي مردم مي باشد اگر چنين نعمتي از مردم گرفته شود همانا رفاه زندگي از آنها گرفته شده است. شوراي شهر توسط همان مردم انتخاب شده است چگونه حاضر به اين كار مي باشند كه برخلاف ميل باطني مردم ورزش دوست عمل كنند. اگر قرار است با آن بودجه پاركي يا هر مكان رفاهي ساخته شود چه فايده دارد وقتي از سوي ديگر يكي از بزرگترين دلخوشي هاي مردم را از آنها گرفته باشند.
شوراي شهر گنبد بايد متوجه باشند كه تيم واليبال گنبد در حال حاضر توسط هيچ شركت يا كارخانه اي پشتيباني نمي شود بلكه توسط خود دولت يا همان تربيت بدني حمايت مي شود.
البته درست است كه بودجه مورد نظر از سوي استانداري مربوط به ورزش يا تيم واليبال گنبد نيست اما شوراي شهر براي رفاه مردم بايد مشورت كند كه چه چيز براي اين مردم درست است و چه نادرست است. متاسفانه با اين تصميم شوراي شهر گنبد نشان دادند كه براي رفاه مردم كار نمي كنند و به احساسات مردم گنبد توجه اي ندارند.
روز دانشجو مبارک
"احمد قنبري" روز پنجشنبه در گفت و گو با خبرگزاري جمهوري اسلامي اظهار داشت: در اين نشست علمي دانشجويان، اساتيد و مسوولان واحد فناوري اطلاعات دانشگاه زابل و دكتر "ژان پل مارتينن" استاد بخش فرهنگهاي بصري كالج گلداسميت شركت داشتند.
وي بيان كرد: انجام طرحهاي پژوهشي و تحقيقاتي از جمله اهداف مهم دانشگاه زابل است.
او تاكيد كرد: برگزاري نشستهاي علمي با استفاده از فناوري ويديو كنفرانس موجب تسريع دريافت و ارسال اطلاعات براي استفاده بهتر اساتيد و دانشجويان به صورت زنده است.
قنبري اظهار داشت: برنامه ريزيها به گونهاي است كه برگزاري چنين گردهماييهاي علمي در دانشگاه نهادينه شود.
وي بيان كرد: اكنون دانشگاه زابل با دارا بودن بيش از ۱۵هزار دانشجو و ۶۳رشته تحصيلي و در اختيار داشتن كادرعلمي متخصص از جمله موفقترين دانشگاههاي كشور است.
او افزود: كسب رتبههاي اول تا سوم رشتههاي كارشناسي ارشد، سوم جشنواره خوارزمي و رتبه پنجم پژوهش و تحقيق در بين دانشگاههاي كشور نيز از جمله افتخارهاي به دست آمده براي اين دانشگاه است.
قنبري گفت: در پايان اين نشست علمي دكتر مارتينن با ارسال ايميل افزايش سطح علمي دانشجويان و محققان دانشگاه زابل را مطلوب ارزيابي كرد.
به گزارش ايرنا، دانشگاه زابل براي توسعه فرهنگي، اقتصادي، سياسي و اجتماعي منطقه در سال ۱۳۷۸راه اندازي شده است.
موسيقي تركمن
هوشنگ جاوید
تاريخ چند هزار سالة تركمن سرشار از كوچ، هجوم، دفاع و درد و غم و شادي است، فراز و نشيب زندگي فرزندان «اوغوزخان» كه از بلنديهاي خشك و صخرههاي «تيان شان» در غرب چين به مرور زمان به صحراهاي گرم آسياي ميانه و چمنزارهاي سيحون و جيحون و كنارههاي خزر كوچيدهاند. در طول زمان همواره بر سر تنازع بقاء خويش با امپراتوران چين، تزارهاي روسيه، خوانين محلي به ستيز برخاستهاند و در اين رهگذر ادبيات شفاهي تركمنها به ويژه موسيقي اين قوم سترگ بازگوكنندة حلقههاي گسستة هويت فرهنگي آنان است.
موسيقي در ميان تركمنها جزء لاينفك زندگي است، بيان آلام نهفتة درون و آيينة تمامنماي زيستن آنان، با الهام از طبيعت، روابط اجتماعي، اقتصادي، كوچ، تاخت و تاز،... و سايرمايههاي اصلي يك زندگي است.
موسيقي تركمن با پرداختن به رموز زندگي و روح آدمي محتوايي غني مييابد، زبان گوياي شور ايمان و عشق و مبارزه، ساز تركمن همراه با «شَلْپِه»هاي دست نوازندة دوتار نفس ميكشد، ميخندد و شتاب ميكند با نوازش آرشة كمانچه كند ميشود به پرواز در ميآيد و با نواي ني تركمن به ميان ابرها سفر ميكند و نظارهگر زندگي شبانان ميشود و زنبورك و ذَل تركمن بياختيار انسان را به رؤيا و تولد دوباره و باروري ميرساند.
موسيقي تركمن طوفاني است كه وجود آدمي را به لرزه در ميآورد، ميگذارد و هيچ شنوندهاي نميتواند در برابر نيروي جاذبة آن مقاومت كند و يا بيتفاوت از كنارش بگذرد.
در موسيقي تركمن چهار دستگاه اصلي وجود دارد كه عبارتاند از: تشنيد1، مُخمِسِ2، نُوايي3، و قِرقْلِي (قِرخْلِي)4 (يا چهل مقام) كه هر كدام از اين دستگاهها خلقشدة پنجههاي استاداني گمنام در طول تاريخ موسيقي تركمن است كه به صورت سينهبهسينه ويژگي فرهنگ قومي خويش را حفظ كرده و به زمان امروزين رسيده.
مقامهايي چون «گوگ دفه مُقامي»5، قونقورباش مقامي6، حاجي قولاق7، زيباگوزل8، بيكه حالان9، قيزدوردي10، ساتا شديم11، آزادليق12، ييلغي لار13، شُه رات مُقامي14، حاصل يقين چي15، اُستادِم16، سونگقي داغي17، آوچي مقامي18، بوجنّت19، بال سايات20، آت چغر21، همه از مهمترين بخشهاي موسيقي تركمناند كه از دل همان چهار دستگاه بيرون آمدهاند، با اشعاري ساده و بيآلايش و همهپسند، در اين موسيقي بزرگ مرد ادب كلاسيك تركمن «مختومقلي فراغي» سهم بزرگ و به سزايي را دارد شاعر شهيري كه با زبان ساده سرايندة پند، تلاش، شادي و زيبايي است. دومين بخش تصانيف موسيقي تركمن از داستانهاي حماسي و ادبيات ليريك تركمن سرچشمه ميگيرد منظومههايي چون زهره و طاهر ـ شاهصنم و غريب ـ حمراء و حوري لقاء، حمراء و سايات يوسف و احمد و كوراوغلي.
و در بخش سوم موسيقي تركمن به مسئلة موزيكوتراپي ميرسيم، مسئلهاي كه به تازگي در غرب بر روي آن صحّه گذاشته و به پژوهش پرداختهاند پَريخواني يا پُرخواني كه موسيقي مختص بيماران روحي است در اين شكل از موسيقي تركمن پَريخوان با خواندن اشعار مخصوص و نواخت دوتار و انجام حركات موزون و غريب تا اعماق روح بيمار نفوذ كرده و عامل تخريب رواني بيمار از تن و روان او فرا ميخواند. در بخش چهارم موسيقي تركمن عرفان پويا حاكم است و پديدة بارزش ذكر خنجر ميباشد.
پرباري موسيقي تركمن به گونهاي است كه تأثير بسياري در زنان اين قوم داشته به گونهاي كه آواهاي حزين زنان تركمن در قالبي سنگ صبوروار بيان ميگردد، كه ميشود آن را بخش مجزايي در كنار موسيقي سازيك تركمن دانست.
اين دسته آواها عبارتاند از: لَـلَه22، هودي23 و مرثيهخواني.
1. لَـلَه (آواز زنان در غربت) شكلي خاص براي اجرا دارد بدين گونه كه دختران به غربت شويدادهشدة ايل در شبي مهتابي كه بدر كامل ميشود در بيرون محل زندگي قبيله دور هم جمع شده و به طور دستهجمعي آواهايي را سر ميدهند كه حكايت از غربت سنگيني چونان سنگي به ته چاه افتاده را دارد. بيان آرزوي ديدار مادر نارواهاي همسر از زبان گمنامان مظلوم، با شعرهايي چونان قوي كه به چشمة بكر جوشاني ميماند كه از بلنداي ابديت قومي سرچشمه ميگيرد.
2. هوديها همان لالاييهاي تركمنان است، اشعاري سرشار از اميد و آرزو و آموزش زندگي و شناخت جامعه، كه به ايجاد وابستگي كودك به فاميل و قبيلهاش منجر ميگردد.
3. مرثيهخوانيها با اشعاري حزنآلود و غنايي تصويري در قالب دوبيتي كه پايان هر دوبيتي به گفتن اِي واي اِي واي ختم ميشود در متن اشعار كه دقيق بشوي ميتواني رابطة متوفي را با سرايندة عزادار بيابي. وامبري در كتاب «سياحت درويش دروغين» از مرثيهخواني زنان تركمن ياد ميكند و مينويسد:
(زنها كه در محوطة تنگ چادرها چهار زانو نشسته و خود را موظف ميدانند به طور دستهجمعي فريادهاي جگرخراش بكشند و اشك بريزند، در عين حال از شانه كردن پشم و چرخاندن دوك نخريسي يا انجام دادن كارهاي ديگر دستبردار نيستند) و اين شاهدي است بر زيبايي و پيوند موسيقي در ميان اين قوم ديرين كه تا امروز همچنان دستنخورده و بكر باقيمانده و پژوهشي دقيق و صحيح را ميطلبد كه بتوان از آن طريق اصالتهاي به چشمنيامده و به گوشنرسيدة فرهنگي را به جهانيان نماياند با آنكه در تركمنستان حركتهاي بسياري در زمينة شناسايي و آموزش نهفتههاي اين موسيقي انجام پذيرد به جرئت ميتوان گفت در كشور ما متأسفانه اين موسيقي پُربار فقط نمايش جشنوارهاي داشته و بس بيهيچ تدقيق و پژوهشي پويا و بزرگان اين موسيقي در حال احتضار، تهاجم فرهنگي را ميشود با پويايي صحيح در اين گونه زمينهها پاسخي محكم داد.
سنندج 27/10/71
با تشكر فراوان از موسي جرجاني ياورم در اين پژوهشها
لازم به ذكر است كه مطلب فوق از مجموعهاي در حال تكميل با عنوان (موسيقي دشت تركمن) انتخاب و ارسال شده است.
(ذَل: سازي است كوچك به اندازة قميشهاي دوزَله كه از نيهاي باريك به همان شكل قميش ساخته ميشود و در زمان نواخت در دهان قرارش ميدهند و با دو دست در جلوي دهان نواهاي مختلفي از آن به گوش شنوده ميرسانند.)
پینوشت:
1. Tesnid
2. Novai
3. Moxemmes
4. (Derxler) Qerqler
5. Gogdefemqāmi
6. Qonqurbāš
7. Hajiqolaq
8. Zibā gozel
9. Bikē Hālān
10. Qizdordi
11. Sātāšdim
12. Axādliq
13. yilqilār
14. Sohrātmoqmi
15. Hāsel yeqin ci
16. Ostādem
17. Songqidāqi
18. Aōvčimoqāmi
19. Bujannat
20. Balsāyāt
21. Atčagar
22. Lala
23. Hudi
فدراسيون واليبال به تيم استقلال گنبد تا شنبه ظهر فرصت داده تا وضعيت خود را براي ادامه ليگ مشخص كند.
تيم استقلال گنبد بدترين دوران حضور خود در ليگ برتر را سپري ميكند. مشكلات مالي آنها به حدي رسيده كه ديگر اميدي براي حضور در ليگ ندارند و فدراسيون بازي روز چهارشنبه آنها مقابل بانك صادرات را لغو كرد.
حالا اين تيم تا ظهر شنبه فرصت دارد تا به سازمان ليگ اعلام كند كه آيا به بازيهاي خود ادامه ميدهد يا كنار ميكشد.
حذف استقلال گنبد گرفتن امید از جوانان ترکمن صحراست

به هنگامه غروب پیش از آنکه خورشید خاک صحرا را از غصه رفتنش اندوهگین سازد و در آخرین لحظه های روزی که از تابش او روز گشته بود با اشتیاق نظاره گر فرزندان صحراست که پاهایشان را تا زانو برهنه کرده اند و با دستهایی که بر فراز افراشته اند توپ گردی را را از فراز نخی سفید و نازکی که بر دو نی خشک بسته شده به این سو و آن سو روانه می سازند.
اگر آسمان خورشید را مجالی می داد رخ در پس نقاب نمی کرد تا شور و شوق فرزندان صحرا به پایان نرسد و خود نیز بهره ای از این شور و اشتیاق ببرد که این شور را در تن گرم خود نیز نمی یافت. اما غروب همیشه هست!
در سرتاسر خاک صحرا می توان قطعات مستطیل شکلی را یافت که هر روز فرزندان این خاک پا در آن می گذارند و برای لحظاتی در آن قطعه کوچک طعم شیرین جوانی و نشاط را می چشند، در آنجا چیزی نیست جز دو نی و یا چوب خشک و یک نخ سفید نازک و یک توپ لاکی اما این قطعه زمین کوچک و خشک با چیزهای بی ارزشی که در آن است چنان برای فرزندان صحرا ارزشمند است که حاضر به دل کندن از آنجا نیستند نه باد و باران می تواند سبب دوری آنها از این قطعه زمین شود نه مشکلات زندگیشان.
ارزش والیبال در ترکمن صحرا بیش از یک ورزش و تفریح است والیبال ورزشی است که با روحیات جوانان ترکمن سازگاری دارد و به خوبی می تواند جوابگوی شور و نشاط جوانان ترکمن شود و جوان ترکمن بیشتر اوقات فراغتش را با والیبال سپری می کند از اینرو می توان گفت هر جوان ترکمن یک والیبالیست است. و همیشه و در هر جا جوانان ترکمن در والیبال حرف اول را می زنند و چه بسیار جوانان ترکمن که در ورزش والیبال در سطح کشور و جهان به عنوان بهترینها انتخاب شدند و سبب افتخار ترکمن صحرا و ایران شده اند .
دلبستگی جوانان صحرا به این ورزش ساده ومفید سبب شده است تا آنان به طرف تفریحات ناسالم کشیده نشوند و اینجا ارزش این ورزش بیشتر می شود و حفظ و تداوم آن را واجب تر می سازد.
با وجود واضح بودن این مطلب که در هیچ جای ایران به مانند ترکمن صحرا والیبالیست و والیبال دوست یافت نمی شود متأسفانه کمترین توجهی به والیبال این منطقه می شود. تمامی والیبالیستهای مشهور ترکمن بدون وجود هیچ گونه امکاناتی به موفقیت دست یافتند و علت آن هم تنها به خاطر علاقه شدیدی است که به والیبال داشتند و این نکته نشان میدهد تنها با حداقل امکانات می توان استعداد های بسیاری را شکوفا کرد و کافیست به جوانان ترکمن میدان داده شود تا آنان در میادین ورزشی بدرخشند منطقه و کشور را سرافراز نمایند.
اما گویا کسی در فکر والیبال این منطقه نیست و ارزشی برای آن قائل نمی شود!
استقلال گنبد که تنها تیم دسته برتری در لیگ برتر کشور است و به عبارت دیگر تنها میدانی است که جوانان ترکمن می توانند در آن توانایهایشان را نشان دهند امروز در وضعیتی است که نمی تواند مخارج رفتن به شهری دیگر برای رودرروئی با تیم میزبان را تأمین کند و اگر اینگونه پیش برود تا یک هفته دیگر ترکمن صحرا منطقه والیبال خیز ایران دیگر تیمی نخواهد داشت.دیگر جوان ترکمن برای تماشای بازی تیم محبوبش به استادیوم نمی رود تا شبی را با پیروزی و شادی سپری کند ، دیگر آن قطعه زمین خشک و ساده لذت پیشینش را نخواهد داشت و حذف استقلال برابر است با شکسته شدن نی های خشک و پاره شدن نخهای سفید و نازک و در نتیجه شکسته شدن دل جوانان ترکمن صحرا.
به مناسبت روز معلم مراسم شب شعر بین المللی توسط شهرداری منطقه عمرانیه در استانبول برگزار شد.
این شب شعر در تاریخ 24 نوامبر ( سوم آذر) در سالن فرهنگی شهرداری منطقه عمرانیه استانبول با حضور شعرایی از کشورهای مختلف برگزار شد.در این مراسم بین الملی که متولی آن شهرداری عمرانیه بود شعرایی از آمریکا، هندوستان و پاکستان و سوریه و ترکیه و افغانستان ... همچنین دکتر عبدالرحمن دیه جی از ایران به قرائت اشعار خود پرداختند.
در ابتدای برنامه شهردار عمرانیه «حسن جان» خوش آمد گویی داشت. سپس _سفیر کبیر پاکستان در ترکیه_« سعید افتخار حسین شاه» به سخنرانی پرداخت.
پس از سخنرانیهای مقدماتی شعرای هندی و پاکستانی و عرب و ... شعرهایی به زبان خود قرائت کردند. قرائت اشعار به زبانهای مختلف برای حضار شور و حال تازه ای داشت. در این برنامه دیه جی نیز پس از معرفی کوتاه ترکمن صحرا به قرائت شعر ترکمنی حماسی خود بنام « تورکمنینگ ییتیره ن غیراتینا» ( برای اسب سپید گم کرده ترکمن) قرائت کرد که با توجه به اشتراک زبانی ترکی و ترکمنی و فهم نسبی شعر فوق برای شهروندان ترک با استقبال و تشویق شدید حضار روبرو شد.
در این مراسم مجموعه شعری که بخش فرهنگی شهرداری عمرانیه به کوشش «پروفسور دکتر خلیل توکر» از شعرای کشورهای مختلف به چاپ رسانده بود توزیع شد. در این کتاب با عنوان « گونولدن دیله» شعرهایی از عبدالقدیر الاسود از سوریه، حبیب ا... همنوا از افغانستان، حاجی بای کیرلانغیچ از ترکیه، احمد فراز از پاکستان، حمیده چوپرا از هندوستان و ... مشاهده می شود. همچنین سه شعر ترکمنی دیه جی با ترجمه استانبولی در کتاب قوق جای گرفته است.
در پایان برنامه از سوی شهردار عمرانیه حسن جان لوحهای یادبویی به شعرای مهمان تقدیم گردید.
هفته نامه صحرا
افتتاح مدرسه زبان ترکمنی در روسیه
مدرسه زبان ترکمنی با نام مختومقلی فراغی در شمال روسیه گشایش یافت.
مراسم افتتاحیه این مدرسه در کاخ سن پطرزبورگ و در روز 30 نوامبر برگزار شد.
لازم به ذکر است جمعیت فرهنگی ترکمنهای سن پطرزبورگ با نام MEKAN بنیانگذار این مدرسه می باشد.
مدرسه مختومقلی فراغی در روزهای یکشنبه و بر اساس برنامه آموزشی وزارت آموزش و پرورش ترکمنستان و با موضوع "زبان ترکمنی برای مدارس روسی " فعالیت خواهد کرد.
آنچه در این مدارس تدریس می شود شامل دروسی است که سبب آشنایی دانش آموزان روسی با فرهنگ و تاریخ ترکمن می گردد.
در ضمن این مدرسه در قالب یک نمایشگاه نیز فعالیت خواهد کردکه در آن نقاشی های کودکان با عنوان" ترکمنها در نگاه کودکان روسی" به نمایش گذاشته می شود و علاوه بر آن آثار نقاشی عطا جان رجب اف و دیگر هنرمندان ترکمن نیز در معرض نمایش گذاشته می شود.
در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه ، رئیس مجمع روحانیون مسلمان سن پطرزبورگ و منطقه شمال غرب روسیه ، نائب رئیس انجمن بشردوستانه ترکمنهای جهان و نماینده سفارت ترکمنستان در روسیه به عنوان مهمان حضور داشتند.
منبع: turkmenistan.ru
1)یاغشی عیال رحمت، یامان عیال محنت
زن خوب رحمت است و زن بد محنت
2)أر هلای نگ اورشی، یازگون ننگ یاغیشی
دعوای زن و شوهر مانند باران بهاری
3)أر گزسه رزقی آچیلار، عیال گزسه عایبی
اگر شوهر سفر کند رزقش گشوده می شود زن اگر بگردد عیبش فاش می گردد
4) قیز سئرایان عیال دان قورق، یاز سئریان غیش دان
بترس از زنی که خود را مثل دختر می داند و نیز از زمستانی که خود را همانند بهار می داند
5)خاتین نگ یامان بولسا ، یورت دینج لغندان نه پیدا
اگر همسرت بد خلق باشد، تو را از آرامش سرزمین چه فایده
6)یاغشی عیال آرفا اونی آش ادر، یامان عیال بوغدای اونی داش ادر
زن خوب از آرد جو آش می پزد ، زن بد آرد گندم را شنگ می کند
7) ارکک دمیردیر، عیال کومیر دیر آخر اریدر
مرد مثل آهن است اما زن زغال آتش است و بألاخره آبش می کند
8) أری قاوی بولان عیال گوند گوندن یاش گورینر ،
أری بد بولان عیال، گون گوندن قاریار
زنی که شوهر خوب نصیبش شود روز به روز جوانتر به نظر می رسد اما زنی که شوهرش بد اخلاق باشد روز به روز پیرتر می شود
9)دوش بولسانگ یامان خاتینا، عمرنگ اؤتر شر بیلان
اگر زن بد اخلاق نصیبت شد عمرت با شر سپری خواهد شد
10) یگیدینگ بد بولسا آلان عیالی، باشینا بلادیر آیاغینا دوزاق
اگر جوانی همسر بد نصیبش گردد، بر سرش چون بلا و بر پایش چون تله خواهد بود
برگرفته از کتاب زن ترکمن نوشته موسی جرجانی
تهیه مطلب: مارال قروی





