RSS  

Amangeldi göni
( 1833- 1879)

Amangeldi göni arapgala(Isbender)obasynda eneden dogulýar.Ol syçmazlaryň neberesinden bolupdyr. Amangeldi meşhur dutarçy bolup ýetişýär.
Onuň men diýip jahil wagty Türkmen topragyna kese ýurtly basybaljylar dürli çozuşlary edipdirler.
Şol döwürde Ahala Nurberdi Han hanlyk edipdir.
Amangeldi göni ussat tamdyraçy,saz dörediji,mergen,söze çeper bolansoň, Nurberdi Han maslahatçy,sazanda hökmünde ony ýanyndan aýyrmandyr.
Nurberdi Han Amangeldini diýseň gowy görüpdir.Han aga ondan maslahat Soraman,hiç bir işi çözmändir. Nurberdi Amangeldiň sözüne halkyň pikri diýip düşünüpdir.Şoňa göräde, ýaşulular bilen duşuşanda, Amangeldisyz geňeş geçirmändir.Maslahatda Ahal ilinde ýüze çykan her bir narazyçyligy bileligde çözüpdirler. Amangeldi Şükür bahşy bilen deň- düşrakdyr.
Ýöne ýetgijeklig döwrüne ýeten wagtlary Şükür bahşy Gökdepe etrapyndan göçüp,Ürgenje, soňra bolsa, ymykly kaka etrapynyň duşak obasyna barýar.

Olaryň basym-basymdan duşuşmasalar-da, toýlarda, üşmeklerde görüşüpdirler.
Amangeldiniň kakasynyň ady Orazalydyr.Amangeldi hakda köp rowaýatlar bar.
Amangeldi ýaşka,gözüne ilen zady göterip gidiberipdir, diýýärler.
„ Ogurlyk edeniň eli kesilýärmiş „ diýen gürrüňi eşidip, ol göni ýola gidipdir diýen ýaly gürrüň bar.
Ýenede bir rowaýatda Amangeldi awa gidip,işi paşman aç halda öýe gelýärkä, ýolda molla düşüp, onuň öýünde unaş içip:
„ Ind-ä bir gönilendim „ diýipdir.Molla bolsa: „ gönilenen bolsaň indiden beýläk seniň adyňa Göni garyn goýýarys „ diýýär.
Haýsysy dogry bolsa-da bü gürrüňlriň Amangeldiniň ussat tamdyraçy bolup ýetişmegine päsgel bermändigi welin çyn.

Amangeldi Nurberdi Hanyň köşgünde bolanda,goşun serkerdeleri hem Amangeldini örän ýagşy görüpdirler. Ylaýtada Berdimyrat Han(Nurberdi haniň ogly),dykma serdar,Öwezmeret serdar,kerimberdi işan, Atalyk Han onuň ussatlyk bilen çalýan sazlaryny höwes bilen diňläpdirler.
Amangeldi göni Gökdepe urşuna gatnaşanlaryň biri.Ol esgerler bilen galanyň bir burçuny gorapdyr dien gürrüň hem bar.Gowga gatnaşýan adamlaryň biri bolan Kepele kör bahşy hem onuň ýanynda bolupdyr.
Kör bahşy Kepele obasyndan bolmaly.Kepele kör (Batyr bahşy)söweş gidip durka, aýdym aýdyp,saz çalyp, söweşjeňleri ruhlandyrypdyr.Ol şol ýerde-de ok degip ölýär.

Amangeldi göni ýeke ussat tamdyraçy bolman, köp aýdym-sazlary hem döredip- dir.muňa mysal edip, „ Saltygy „- „ Gökdepe mukamyny „ -„ Burnaşagy „- „ Alagaýşlyny „we beýlekileri görkezmek bolar.Amangeldiniň döreden „ Heserli „- „ Jeren kyblam „- „ Jelil „„ Haji golak „ ýaly ençeme mukamlary hem Türkmen saz sungatyny müdimlik baýlaşdyrdy.
Amangeldi „ ýeňdik „ diýlende kybla tarap ýüzüni tutup, namaz okap durka ok degip wepat bolýar.
Amangeldi söweş edip ýörkä, Nurberdi Han Mary etrapynda kesel ýatypdyr.
Ol Gökdepe gelip Amangeldiň guburynyň ýanynda çöke düşüp, bozulypdyr.
Nurberdi Hanyň ogly Berdimyrat Hanam şol söweşde wepat bolýar.
Nurberdi Han oglunyň gahramanlarça ölenine buýsanipdir.Ýöne ol “Indi Amangeldi göni ýaly sazanda bü golaýda döremez.Amangeldini hemişelik ýitirdik”diýipdir.
Gökdepe söwesi: 28 awgust, 1879 – 12nji Januar 1881 bolan. Türkmen aýdym-sazlary görşüňüz ýaly hemmesi dürmüş wakalara degişli.

Kel bagşi
Annaberdi aýdogdi ogly
(1850-1923)

Meşhur Türkmen dutarçysy,saz dörediji kompozitor,halypa Kel bagşi Gökdepe etrabynda Yzgant obasynda daýhan maşgalasynda doglupdyr.
Kel bagşynyñ atasy Aýdogdy dutar çalyp bilse-de,ussatlyk derejesine ýetip bilmändir.
Kel bagşy öz döwrüniñ meşhur sazandalary bolanGulgeldi ussa,Amangeldi göni,Sary bagşy,we beýleki ussat bagşy-sazandalar bilen duşuşyp,öz ukybini kämilleşdirýär.
Şol döwürlerde ýazgy maşynlary bolman soñ,onuñ öz eli bilen çalan sazlarynyñ ýazgysy biziñ döwürmize gelip ýetmändir.Şeýle bolsa-da,onuñ döreden „Hatija“ „Jerenim“ „ Suwa geledir“ „Kepderi“ „ Ak eşekli“ „ Ýusup owgan“
ýaly sazlary Türkmen Bagşy-sazandalarnyñ çalynmalaryndan düşmän gelýär.Kel bagşy 1923nji ýylda aradan çykýar.
Onuñ şöhraty Türkmen sazynyñ taryhyna ebedilik girdi.


Täçmämmet suhanguly
(1865-1942)

Täçmämmed suhanguly1865nji ýylda Gökdepe etrabynyñ Ýangala obasynda eneden bolýar.Täçmämmet aganyñ 2 ogly saza ukyply bolupdyr.
Ogly Hojamämmet ökde sazanda bolup ýetişse-de keselläp ir aradan çykýar. Hojamämmet ölümi atasyna diýseñ agyr degýär.
Çary Täçmämmet halypa dutarçy bolup ýetişýär.Täçmämmet aga köp ýyllap Türkmenistanyñ radio-synda , döwlet filarmoniýasynda sazanda bolup işleýär. Täçmämmet aga 1932nji ýylda „ Azatlyk“ diýen sazyny döredýär.
Bu saz şü güne çenli özüniñ ýokary çeperçiligi bilen halk saz gurallary ansamblynyñ , Orkestirleriñ ýekeligde tamdyra çalýanlaryñ çalymyndan düşmän gelýär.
Täçmämmet aganyñ „ Bag içinde“ „Türkmenistanim“ ýaly sazlary hem Türkmen sazynyñ altyn hazynasyna girdi. Täçmämmet aga halk saz gurallary Ansamblary,orkestirleri üçün „Gökdepe mukamy“ „Aýralyk mukamy“
„Dag arman“ „ Gyzdurdy“ ýaly sazlaryñ köpçilik bolup ýerine ýetirilýän nusgalaryny döretdi.
Täçmämmet aga 1940nji ýylda Türkmenistaniñ kompozitorlarynyñ birleşik agzalaryna kabul edilýär.Ol tä ömrüniñ ahyryna çenli ýaşlara elinden gelen kömegini gaýgyrmaýar.
Täçmämmet aga 1942nji ýylda Kaka etrabynda tragyk ýagdaýda aradan çykýar.

Şükür bagşy
(1831-1928)

Şükür bagşynyñ ady rowaýata öwrüldi.Ol saz çalyjy – dörediji ussat bolup, Türkmen sazynyñ taryhynda uly yz galdyran adam.
Onuñ Eýran Hanynyñ bagşysy bilen ýaryşyp,agasyny halas edişi dilden-dile geçip,biziñ günlerimize ýetdi.
Şükür bagşynyñ atasy Dowada aga Gökdepe etrabynyñ Hurmantgökje obasynda ýaşapdyr.Şüküriñ atasy daýhançylyk bilen meşgul bolupdyr.
Dowada aganyñ 3 ogly bolýar.Ulysy Hojamämmet daýhançylyk bilen iş salysypdyr.Ortanjy ogly Hojamberdi izçi bolupdyr.Dowada aganyñ kiçi ogly Şükür sazanda bolupdyr. Şükür bagşynyñ saz öwrenmekde ilkinji mugallam bolan Aly bagşydyr.
Ol Şükür sazandanyñ kämilleşmgine degerli ýardym edipdir. Şükür bagşy şol döwrüñ ady belli sazandasy Garadäli gökleñden(sazanda hem dutar ýasaýan belli ussta)hem tälim alypdyr.Garadäli gökleñ Şükür bagşa kümüş çaýylan oñat dutar ýasap beripdir.
Beýik ussat pata alan Şükür bagşyGökdepe,Mary,Hiwa ülkelerinde saz çalyp,halka uly hyzmat edýär. Şükür bagşynyñ köp sazlary entek näbelli bolsa-da onuñ ilki döreden “ Salmadan bökdüreni“ , Söýli halany“ şu güne çenli adamlary biperwaý galdyrmaýar. Şükür bagşy Gökdepe etrabynda dogulanam bolsa,bütün ömrüni Duşak obasynda geçirip, 1928 nji ýylda şol ýerde aradan çykýar.

Türkmenler ýüzlerçe ýyl boýunça özüniň taryhy wakalaryny we isleglerini aýdymdyr ýa-da saz böleg bilen beýan edip, nesilden- nesle geçirip,ýitirmändir.Netije alsak,onda Tamdyrany dogry çalmak we onuň awazyny,manisi
hakynda düşünişmek üçin bolsa, sazlaryň kim we näme waka degişlidigini bilsek has hem gowy bolardi.

Şükür Bahşi

Gozel sahra

موسيقي تركمن

هوشنگ جاوید

تاريخ چند هزار سالة تركمن سرشار از كوچ، هجوم، دفاع و درد و غم و شادي است، ‌فراز و نشيب زندگي فرزندان «اوغوزخان» كه از بلنديهاي خشك و صخره‌هاي «تيان شان» در غرب چين به مرور زمان به صحراهاي گرم آسياي ميانه و چمنزارهاي سيحون و جيحون و كناره‌هاي خزر كوچيده‌اند. در طول زمان همواره بر سر تنازع بقاء خويش با امپراتوران چين، تزارهاي روسيه، خوانين محلي به ستيز برخاسته‌اند و در اين رهگذر ادبيات شفاهي تركمنها به ويژه موسيقي اين قوم سترگ بازگوكنندة حلقه‌هاي گسستة هويت فرهنگي آنان است.
موسيقي در ميان تركمنها جزء‌ لاينفك زندگي است،‌ بيان آلام نهفتة درون و آيينة تمام‌نماي زيستن آنان، با الهام از طبيعت، روابط اجتماعي، اقتصادي، كوچ، تاخت و تاز،... و سايرمايه‌هاي اصلي يك زندگي است.
موسيقي تركمن با پرداختن به رموز زندگي و روح آدمي محتوايي غني مي‌يابد، زبان گوياي شور ايمان و عشق و مبارزه، ساز تركمن همراه با «ش‍َل‍ْپِه»هاي دست نوازندة دوتار نفس مي‌كشد، مي‌خندد و شتاب مي‌كند با نوازش آرشة كمانچه كند مي‌شود به پرواز در مي‌آيد و با نواي ني تركمن به ميان ابرها سفر مي‌كند و نظاره‌گر زندگي شبانان مي‌شود و زنبورك و ذ‌َل تركمن بي‌اختيار انسان را به رؤيا و تولد دوباره و باروري مي‌رساند.
موسيقي تركمن طوفاني است كه وجود آدمي را به لرزه در مي‌آورد، مي‌گذارد و هيچ شنونده‌اي نمي‌تواند در برابر نيروي جاذبة آن مقاومت كند و يا بي‌تفاوت از كنارش بگذرد.
در موسيقي تركمن چهار دستگاه اصلي وجود دارد كه عبارت‌اند از: تشنيد1، م‍ُخمِسِ2، ن‍ُوايي3، و قِرق‍ْلِي (قِرخ‍ْلِي)4 (يا چهل مقام) كه هر كدام از اين دستگاهها خلق‌شدة پنجه‌هاي استاداني گمنام در طول تاريخ موسيقي تركمن است كه به صورت سينه‌به‌سينه ويژگي فرهنگ قومي خويش را حفظ كرده و به زمان امروزين رسيده.
مقامهايي چون «گوگ دفه م‍ُقامي»5، قونقورباش مقامي6، حاجي قولاق7، زيباگوزل8، بيكه حالان9، قيزدوردي10، ساتا شديم11، آزادليق12، ييلغي لار13، ش‍ُه رات م‍ُقامي14، حاصل يقين چي15، ا‌ُستاد‌ِم16، سونگقي داغي17، آوچي مقامي18، بوجن‍ّت19، بال سايات20، آت چغر21، همه از مهم‌ترين بخشهاي موسيقي تركمن‌اند كه از دل همان چهار دستگاه بيرون آمده‌اند، با اشعاري ساده و بي‌آلايش و همه‌پسند، در اين موسيقي بزرگ مرد ادب كلاسيك تركمن «مختوم‌قلي فراغي»‌ سهم بزرگ و به سزايي را دارد شاعر شهيري كه با زبان ساده سرايندة پند، تلاش، شادي و زيبايي است. دومين بخش تصانيف موسيقي تركمن از داستانهاي حماسي و ادبيات ليريك تركمن سرچشمه مي‌گيرد منظومه‌هايي چون زهره و طاهر ـ شاه‌صنم و غريب ـ‌ حمراء ‌و حوري لقاء، حمراء و سايات يوسف و احمد و كوراوغلي.
و در بخش سوم موسيقي تركمن به مسئلة موزيكوتراپي مي‌رسيم، مسئله‌اي كه به تازگي در غرب بر روي آن صح‍ّه گذاشته و به پژوهش پرداخته‌اند پ‍َري‌خواني يا پ‍ُرخواني كه موسيقي مختص بيماران روحي است در اين شكل از موسيقي تركمن پ‍َري‌خوان با خواندن اشعار مخصوص و نواخت دوتار و انجام حركات موزون و غريب تا اعماق روح بيمار نفوذ كرده و عامل تخريب رواني بيمار از تن و روان او فرا مي‌خواند. در بخش چهارم موسيقي تركمن عرفان پويا حاكم است و پديدة بارزش ذكر خنجر مي‌باشد.
پرباري موسيقي تركمن به گونه‌اي است كه تأثير بسياري در زنان اين قوم داشته به گونه‌اي كه آواهاي حزين زنان تركمن در قالبي سنگ صبوروار بيان مي‌گردد، كه مي‌شود آن را بخش مجزايي در كنار موسيقي سازيك تركمن دانست.
اين دسته آواها عبارت‌اند از: ل‍َـل‍َه22،‌ هودي23 و مرثيه‌خواني.
1. ل‍َـل‍َه (آواز زنان در غربت) شكلي خاص براي اجرا دارد بدين گونه كه دختران به غربت شوي‌داده‌شدة ‌ايل در شبي مهتابي كه بدر كامل مي‌شود در بيرون محل زندگي قبيله دور هم جمع شده و به طور دسته‌جمعي آواهايي را سر مي‌دهند كه حكايت از غربت سنگيني چونان سنگي به ته چاه افتاده را دارد. بيان آرزوي ديدار مادر نارواهاي همسر از زبان گمنامان مظلوم، با شعرهايي چونان قوي كه به چشمة بكر جوشاني مي‌ماند كه از بلنداي ابديت قومي سرچشمه‌ مي‌گيرد.
2. هوديها همان لالاييهاي تركمنان است، اشعاري سرشار از اميد و آرزو و آموزش زندگي و شناخت جامعه، كه به ايجاد وابستگي كودك به فاميل و قبيله‌اش منجر مي‌گردد.
3. ‌مرثيه‌خوانيها با اشعاري حزن‌آلود و غنايي تصويري در قالب دوبيتي كه پايان هر دوبيتي به گفتن اِي واي اِي واي ختم مي‌شود در متن اشعار كه دقيق بشوي مي‌تواني رابطة متوفي را با سرايندة عزادار بيابي. وامبري در كتاب «سياحت درويش دروغين» از مرثيه‌خواني زنان تركمن ياد مي‌كند و مي‌نويسد:
(زنها كه در محوطة تنگ چادرها چهار زانو نشسته و خود را موظف مي‌دانند به طور دسته‌جمعي فريادهاي جگرخراش بكشند و اشك بريزند،‌ در عين حال از شانه كردن پشم و چرخاندن دوك نخ‌ريسي يا انجام دادن كارهاي ديگر دست‌بردار نيستند) و اين شاهدي است بر زيبايي و پيوند موسيقي در ميان اين قوم ديرين كه تا امروز همچنان دست‌نخورده و بكر باقي‌مانده و پژوهشي دقيق و صحيح را مي‌طلبد كه بتوان از آن طريق اصالتهاي به چشم‌نيامده و به گوش‌نرسيدة فرهنگي را به جهانيان نماياند با آنكه در تركمنستان حركتهاي بسياري در زمينة شناسايي و آموزش نهفته‌هاي اين موسيقي انجام پذيرد به جرئت مي‌توان گفت در كشور ما متأسفانه اين موسيقي پ‍ُربار فقط نمايش جشنواره‌اي داشته و بس بي‌هيچ تدقيق و پژوهشي پويا و بزرگان اين موسيقي در حال احتضار، تهاجم فرهنگي را مي‌شود با پويايي صحيح در اين گونه زمينه‌ها پاسخي محكم داد.

سنندج 27/10/71
با تشكر فراوان از موسي جرجاني ياورم در اين پژوهشها
لازم به ذكر است كه مطلب فوق از مجموعه‌اي در حال تكميل با عنوان (موسيقي دشت تركمن) انتخاب و ارسال شده است.
(ذ‌َل: سازي است كوچك به اندازة قميشهاي دوز‌َله كه از نيهاي باريك به همان شكل قميش ساخته مي‌شود و در زمان نواخت در دهان قرارش مي‌دهند و با دو دست در جلوي دهان نواهاي مختلفي از آن به گوش شنوده مي‌رسانند.)
پی‌نوشت:
1. Tesnid
2. Novai
3. Moxemmes
4. (Derxler) Qerqler
5. Gogdefemqāmi
6. Qonqurbāš
7. Hajiqolaq
8. Zibā gozel
9. Bikē Hālān
10. Qizdordi
11. Sātāšdim
12. Axādliq
13. yilqilār
14. Sohrātmoqmi
15. Hāsel yeqin ci
16. Ostādem
17. Songqidāqi
18. Aōvčimoqāmi
19. Bujannat
20. Balsāyāt
21. Atčagar
22. Lala
23. Hudi

موسیقی روح جامعه را تلطیف می کند

گفتگو از: آنا دردی عنصری

    اراز محمد شیرمحمدلی با اینکه هنوز دهه ی چهلم عمر خود را می گذراند امّا از پشتوانه ی کارنامه هنری ۲۵ ساله برخوردار است. در این مدت با بهره گیری از استعداد خارق العاده در خوانندگی و به لطف صدای گرم و خوش خود توانست جایگاه ویژه ای در میان باغشی های ترکمن کسب کند. این امر بویژه زمانی نمود پیدا می کند که حاصل فعالیت های هنری او را در داخل و خارج کشور بصورت لوح های تقـدیر، لوح زرّیـن و کسب جوایز ویژه و مقام های اوّلی در جشنواره های مختلف و معتبر داخلی مشاهده می کنیم. او حقیقـاً کلکسیونی از افتخارات را دارا است. این همه، زمانی که با فروتنی و خضوع معنوی وی عجین می شود شخصیتی هنرمند در برابر عینیّـت پیدا می کند که بی اختیار شاخصه های یک هنرمند اصیل را در او می بینی.

     چند روز قبل به دیدارش رفتم و گله کردم که چرا از مصاحبه شانه خالی می کند و اضافه کردم همه ی دست اندرکاران موسیقی سنتی ترکمن وظیفه دارند با ویژه نامه ای که در دست تهیه ی است از نزدیک همکاری نمایند. می دانستم که فروتنی بیش از حدّ او مانع اینکار است. با اینحال راضی اش کردم در فرصت گپ و گفتنی مختصری با هم داشته باشیم که قبول کرد. چند شب بعد دیدم آمد، در حالی که به وضوح میشد در چهره ی مهربانش خضوع نجیبانه ای را دید. بعد از تدارک چای گفتم برای شروع از خودت بگو، چند سال داری و چگونه موسیقی را انتخاب کردی: خودش را جمع و جور کرد، انگاری که برای خواندن آماده می شود. لبخندی بر گوشه ی لبانش نشست و آرام لب گشود: اراز محمد شیرمحمدلی هستم. متولد ۱۳۳۶ گـنبدکاوس، حدود ۲۵ سال است حرفه ی باغشی گری مشغولم. البته کار خوانندگی را از سال ۱۳۵۹ با شرکت در جشن عروسی دوستم دکتر مجید تکه آغاز کردم. دایی ام نوازنده ی دوتار بود و منزلش محل تجمّع و محفل اهل موسیقی. بنابراین از کودکی با نوای دوتار بزرگ شدم طوری که موسیقی برایم جذبه داشت و علاقمندم میکرد. در ادامه با گوش سپردن به رادیو گرگان و رادیو عشق آباد روحم را سیراب می کردم. با گذشت زمان اینکار آنقدر تکرار شد که بتدریج گوش هایم به ظرائف مضراب های دوتار و موسیقی خو گرفت. روند یادگیری ام به این شکل شروع شد. این روند در برخورد با باغشی های منطقه، مرحوم نظرلی و ... سرعت و عمیق بیشتری گرفت سپس نزد دکتر یمرلی باتفـاق رجب راوشی آموزش دوتار و موسیقی را پی گرفتم و به مرحله ای از پختگی رسیدم که از سال ۶۱ مجدداً و رسماً خوانندگی در مجالس و محافل را آغاز کردم که تاکنون نیز ادامه دارد. مکثی می کند و نفسی تازه می کند مثل اینکه چیزی بیادش افتاده باشد صحبتش را ادامه میدهد.... من در سبک آخال تکه می خوانم البته سبکهای دیگر نیز کمابیش خوانندگی می کنم. این را گفت و سکوت کرد.

     حالت چهره اش تغییر کرده بود. گویی در دریای موسیقی غوطه می خورد. علیرغم میلم دنیایش را شکستم، پرسیدم از فعالیت هنری ات.... تعریف کن، همکاری با اداره ارشاد گنبد، گروه موسیقی و جشنواره ها.... رؤیایش را بهم زده بودم. چهره اش حالتی دیگر گرفت و به دنیای واقعی برگشت: از سال ۶۴ که همکاری خود را با اداره ی ارشاد گنبد آغاز کردم، فعالیت هنری ما با تشکیل گروه موسیقی ترکمنی شکل و مضمون جدیدی بخود گرفت. ابعاد فعالیتی ما وسیع تر و عمیق تر شد. از همان سال مرتباً در جشنواره های سراسری موسیقی فجر شرکت میکردیم و به لطف اجراهای خوب و اصولی، موسیقی ترکمن رادر معرض دید و قضاوت کارشناسان و هنردوستان می گذاشتیم. موفقیت های زیادی کسب کردیم و جوایز زیادی گرفتیم. مسئولین و کارشناسان موسیقی نیز ما را تشویق و حمایت می کردند. بنظر آنها موسیقی سنتی ترکمن نسبت به سایر اشکال موسیقی از انسجام، پیچیدگی و غنای هنری بسیار برخوردار بود. گروه موسیقی ترکمنی آزادی در نتیجه این موفقیت ها تشکیل شد. موفقیت های ما و تشکیل جشنواره های متعدد داخلی انگیزه ما را در توسعه و اشاعه موسیقی افزایش می داد و علاقمندی جوانان را بیشتر می کرد. این امر باعث شد که در ادامه کلاس های آموزشی موسیقی ترکمنی نیز دایر شود که با استقبال علاقمندان بویژه جوانان مواجه شدیم. این کلاسها کماکان با سرپرستی دکتر مجید تکه و عبدالغفار گلدی نژاد فعالیت دارد. اینجا صحبتش را قطع می کنم و می پرسم. آیا این فرایند بنظرات در توسعه ی موسیقی ترکمن می تواند مؤثر باشد؟ از فرصت استفاده کرده و پیاله چای را که دیگر خنک شده بود لاجرعه سر می کشد. از چشمانش برقی از رضایت ساطع می شود. با حرارت بیشتری سخنش را پی می گیرد: ببین من فکر می کنم که بعد از انقلاب به دلایل گوناگون موسیقی ترکمن یک فرایند رشد را طی کرده و در تکنوازی و خوانندگی بلحاظ تکنیکی و اصولی رشد چشمگیری داشته اشت. نوازنده ها و خواننده های ما نسبت به همتایان خود در قبل از انقلاب کاملاً از سطح توانایی بالایی برخوردار هستند. این همه بدلیل باز شدن فضای فعالیتی در حوزه موسیقی است. رشد وسایل ارتباط جمعی، دسترسی به تلویزیون عشق آباد، ارتباط نزدیک با ترکمنستان و سفرهای متقابل هنرمندان دو کشور. ارتقاء سطح سواد موسیقانی، جشنواره های متعدد موسیقی قومی، تحقیقات علمی مدوّن در زمینه موسیقی قومی و .... همه و همه دلایلی هستند بر رشد و توسعه و فنی موسیقی ترکمن. امّا در ارتباط با چگونگی اقبال عمومی باید بگویم که هنوز بویژه در بین جوانان زمان نیاز دارد تا موسیقی سنتی را جا بیاندازیم. البته در حال حاضر نیز در محافل و مجالس، موسیقی سنتی شنوندگان و علاقمندان خاص خود را دارد. در مجموع روند، یک روند روبه رشد  و امیدوار کننده است فقط همّــت و تلاش جمعی دست اندرکاران را می طلبد که عاشقانه کار کنند و خسته نشوند. به اینجا که می رسد مکثی می کند و نگاه محجوبش را به چشمانم می دوزد و می گوید: می دانی کار موسیقی کار با ارزشی است. موسیقی روح جامعه را تلطیف می کند. ..... رشته ی افکارش را پاره می کنم و می پرسم. خوب در این میانه نقش دولت و نهادهای دولتی را چگونه می بینی. – دولت در این بین نقش حمایتی و پشتیبانی کننده را دارد. تشکیل جشنواره های موسیقی مسابقه ای به ویژه در سطح سنی زیر ۲۳ سال. حمایت تدارکاتی از انجمن های موسیقی، حمایت از پیشکسوتان موسیقی که اکنون پیر و از کار افتاده شده اند، مقل بیمه کردن هنرمندان، تعیین مقرّری ماهیانه و ...... انتظار اینست که در انجام این رسـالت که بر دوش اهالی موسیقی است نهادهای دولتی و غیر دولتی ما را تنها نگذارند. .... پاسی از شب گذشته است و او خسته از کار روزانه. لذا آخرین سئوال را می پرسم و نظرش را در مورد برگزاری جشنواره موسیقی سنتی ترکمنی در کلاله جویا شدم. مسرّت خود را پنهان نمی کند، با رضایت می گوید: جای خالی این جشنواره ها در منطقه کاملاً محسوس است. اینگونه مراسم حداقل سالی یکبار باید برگزار شود. برگزاری مستمر این جشنواره ها و بویژه شرکت جوانان و نوجوانان در آن می تواند عامل پیشـبرنده اشاعه موسیقی ترکمن باشد. می گویم و در آخر پیامی اگر داشته باشد. می گوید پیام که نه امّا پیشنهادم اینست که برای جشنواره از فعالین موسیقی سایر اقوام که در همسایگی ما هستند مثل شمال خراسان، علی آباد و ... . همچنین از حامیان موسیقی نواحی مثل محمد رضا درویشی حتما ً دعوت کنید.

     صحبتش را تمام می کند بی تکلیف بر می خیزد و رخصت رفتن می طلبد. همانگونه که ساده و بی آلایش آمده بود خداحافظی می کند و می رود. ... من خوشحال از اینکه توانستم سخنانش را ثبت کنم.

     شمّه ای از فعالیت های هنری باغشی اراز محمد شیرمحمدلی

۱- دیپلم افتخار در سومین جشنواره سراسری موسیقی فجر.

۲- دیپلم افتخار چهارمین و پنجمین جشنواره سراسری موسیقی فجر.

۳- لوح زرّین و جایزه ویژه گروهی جشنواره و خواننده ی برگزیده در دوسال متوالی سالهای ۶۸- ۶۷

۴- شرکت در کلیه جشنواره های موسیقی فجر، هفته وحدت، دفاع مقدس و همایش های موسیقی در استان های کشور.  

۵- مسافرت های خارج از کشور به ترکمنستان، آلمان، هلند، انگلستان به منظور شرکت در فستیوالهای موسیقی.

۶- شرکت در فیلم «سکوت» ساخته محسن مخملباف.

انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ

ویژگی های ظاهری و ساختاری

دوتار ترکمنی(تامدیره)

دوتار ترکمنی از خانواده سازهای زهی زخمه ای است .این ساز از آن روی که جنس کاسه و صفحه اش از جنس چوب توت است توت تار و از آن رو که چوبش را برای خشک کردن در تنور می گذارند تامدیره(در زبان ترکمنی به معنای تنور)نامیده می شود.

این ساز به وسیله انگشتان و به شکل مضرابی زده می شود.

کاسه دوتار ترکمنی به صورت نیمه گلابی و یک تکه است.در پشت کاسه سوراخی وجود دارد که در تشدید طنین و کیفیت صدای ساز نقش بسیار مهمی دارد. عمق و حجم کاسه طنین در مقایسه با دوتار شمال و شرق خراسان کم تر ، اما از نظر وزن سنگین تر است.

روی دسته نسبتا ظریف ، باریک وتا حدی گرد آن 12 تا 13 دستان بسته شده است.ظاهراً تعداد دستان ها از قدیم تا امروز تغییر نکرده است .دستان ها در دوتار ترکمنی از جنس فلز و بر روی دسته ثابت می مانند و امکان جابجایی و حرکت ندارند. ثابت بودن دستانها در این نوع ساز می تواند نشانه آن باشد که موسیقی ترکمنی در چهارچوب خود به نوعی اعتدال و تثبیت فواصل دست یافته است.

بدین معنی که فواصل این موسیقی حداقل بر روی دوتار ، در مقام های مختلف ، متغیر نیستند.دو وتر دوتار ترکمنی از جنس سیم فلزی و سفید و در قدیم از جنس ابریشم خام تابیده بوده است.وتر از یک طرف به سیم گیر و از طرف دگر پس از عبور از خرک کوچک،ظریف و کوتاه و نیز عبور از شیطانک ، به دور گوشی ها می پیچند.گوشی ها در انتهای دسته و پس از شیطانک قرار دارند.

دوتار ترکمنی لانه کوک ندارد و گوشی های آن مستقیماً به داخل دسته فرو رفته اند.قسمتی از دسته ساز که محل گوشی ها است ،تا حدی در جهت مخالف دسته ، رو به عقب ،خمیده است.گوشی ها یکی در سمت صفحه و دیگری تقریبا عمود بر صفحه قرار گرفته است.

دسته دوتار ترکمنی تاحدی گرد است .به نظر می رسد گرد بودن دسته ،استفاده از انگشت شست دست چپ را برای گرفتن دستان ها در وتر آسانتر می کند. دو وتر فلزی از نظر قطر با هم مساوی هستند . از این دو وتر یکی وظیفه اجرای نغمه و دیگری وظیفه اجرای واخوان را بر عهده دارد.کاسه طنین این ساز از جنس چوب توت و یکپارچه است.صفحه چوبی ،روی کاسه و خرک ، روی صفحه قرار گرفته است.تعدادی سوراخ کوچک که غالبا از نظم خاصی پیروی  می کنند،روی صفحه به چشم می خورند.این سوراخ ها ، مخصوصا سوراخ نزدیک خرک در تشدید طنین و صدای ساز اهمیت خاصی دارند.در بالای دسته یک شیار طولی ایجاد شده است که هنگام شل شدن دستانها کمک می کند تا با زدن ضربه های خفیف به دستان های شل شده،بتوان آن را ثابت و سفت کرد.

طول دوتار ترکمنی در حدود ۸۵سانتی متر و کاسه ۳۰سانتی متر و عرض ۱۷سانتی متر است

به این ترتیب دوتار ترکمن شامل قسمت های زیر است:

کاسه طنینی یکپارچه

صفحه

دسته

سیم گیر

۲وتر

شیطانک

خرک

۱۲تا ۱۳ دستان

۲گوشی

در طی روزهای آینده اطلاعات بیشتری در باره دوتار ترکمنی از جمله کوکها و دستانها و... در وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل درج خواهیم کرد.

نگاهی بر موسیقی ترکمن

موسیقی در بین قوم ترکمن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و همچنین دارای قدمتی چند ین هزار ساله است که دارای شهرت جهانی می باشد ، با بررسی موسیقی ترکمن می توان به بسیاری از رسوم و اعتقادات ترکمنها پی برد.

طایفه های ترکمن که هزار و اندی سال پیش به هنگام زیستن در کرانه های رود سیحون در ترکستان به دست امیران سامانی به دین اسلام گرویده بودند ،شصد سال بعد در منطقه ای سکنا گزیدند که امروزه ترکمن صحرا خوانده می شود.

نوازندگان ترکمن

اسلاف تیره ترکمن که در رده بندی نژادی از ترکان شرقی به شمار می روند به هنگام حرکت از غرب چین و جنوب مغولستان به سمت آسیای میانه ،خنیاگران دوره گردی را به همراه داشتند که اوزان نامیده می شدند .

اوزان ها که کارشان ریشه عمیقی در آیین شامانیسم و پُر خوانی (جادو پزشکی –موسیقی درمانی)داشت در مدح  قهرمانان ایل حماسه می سرودند و در میان مردم از احترام ویژه ای بر خوردار بوده اند .اوزان ها را می توان آفرینندگان و پایه گذاران تمامی آثار بینادی موسیقی ترک زبانان دانست و به خاطر اهمیتی که ترکمنها به گذشته خود می دادند امروز اسلاف آوزان ها در ترکمن صحرا ، بخشی یا باغشی نامیده می شوند

موسیقی ترکمنی

موسیقی بهترین وسیله برای بیان آرزوها ،احساسات و عواطف قوم ترکمن است و به همبن دلیل موسیقی ترکمنی یکی از تجرید ترین و در نوع پیچیده ترین انواع موسیقی در ایران وجهان است.

رقص در فرهنگ ترکمن جای ویژه ای ندارد و نشانی از سازهای کوبه ای و سازهای خانواده سرنا نیز در موسیقی ترکمنی دیده نمی شود.

ریتم حاصل از تاختهای مختلف اسب، برخورد شانه با تار و پود قالی و ریتم های حاصل از کار طاقت فرسای نمد مالی را می توان به خوبی در مضراب های دوتار ،تحریر های سازی و آوازی و نیز صدای قوپوز(زنبورک) دید .

موسیقی ترکمنی یبانگر زندگی و تاریخ حماسه ساز قوم ترکمن است.این موسیقی اگر شاد نیست،با غرور است و استوار و عجیب این است که با این ویژگی ها تناه در عروسی ها و مجالس شاد زنده مانده است.

مهمترین بخش موسیقی ترکمن مجموعه آثاری است که توسط بخشی ها نواخته و خوانده می شود .بخشی ها نوازندگان دوتار (تامدیره)،آواز خوان و داستان گو هستند.

ساز دیگری که بخشی را در نواختن دوتار و خواندن آواز همراهی می کند،کمانچه است و آوازهای چوپانی و ساربانی به همراه نی ،آهنگهای که با نی برای تسکین یا درمان سرخک کودکان نواخته می شود ، مولود خوانی در ماه ربیع الاول (ماه مولود) لأله توسط دختران و نوعروسان ترکمن در شبهای چهارده (یا رمضان) و بیست و هفت ماه رمضان (قدر گیجه)خوانده می شود. ذکر خوانی طلبه ها در حوزه های علمیه ، لالایی مادران(هودی)مویه ها و مرثیه های زنانه،ذکر خوانی و غزل خوانی در مراسم پرخوانی از انواع دیگر موسیقی ترکمنی هستند.

موسیقی ترکمنی ایرانی که تعداد نغمه های آن بالغ بر 500 آهنگ است بر اساس چهار مقام اصلی مخمس ، تشنید،غرق لر و نوایی شکل گرفته است.این چهار مقام در چهار شیوه یا سبک مختلف گرگان یولی ،دامانا یولی ،ماری یولی،خیوه یولی (به روش گرگان ، به روش دامانا، به روش مرو ،به روش خیوه)که هر کدام مربوط به ناحیه یا تیره ای خاص است ، اجرا می شود.گرگان یولی نسبت به سایر شیوها آسانتر است ،دامانا یولی را برخی به شیوه اجرایی ترکمنهای خراسان نیز نسبت می دهند.

آوازهای بخشی ترکمن

متن های آوازهای بخشی ترکمن را می توان به چند دسته تقسیم کرد:

دسته اول:داستانها و روایتهای منظوم ومنثور

مانند:زهره و طاهر،غریب و شاه صنم،زین العرب،صیاد وهمراه،حورلقاوهمراه،اصلی و کرم،یوسف و احمد،گل وبلبل،کور اوغلی

متن این داستانها به زبان ترکمنی است و با عاشیق های آذربایجان و بخشی های شمال خراسان و عاشیق های قشقایی ها تقریباً یکسان است.

بخش دوم :شعر های شاعران کلاسیکی چون مختومقلی فراغی، قربان دردی ذلیلی،آنه قلیج مه تاچی،ملا نفس،دوست محمد بال قزل،اراز عاشقی ،سیدی خوجه،محمد ولی کمینه و مسکین قلیچ

بخش سوم :اشعار شاعران گمنام ترکمن

همانطور که ذکر شد موسیقی ترکمنی در قالب چهار مقام اصلی مخمس ، غرق لر ،تشنید و نوایی اجرا می شود و تسلسل مقام به این گونه می باشد که بخشی معمولا کار خود را از مقام مخمس که پرده های بم وکوک پائین را دارد آغاز می کند.

مخمس از پرده اول یا سوم شروع می شود و تا پرده هفتم بالا می رود و بعد کوک دوتار کمی بالاتر می برد و مقام غرق لر را می نوازد این مقام معمولا از پرده ششم آغاز می شود و تا پرده های دوازدهم و سیزدهم سیر می کند .بخشی دوباره کوک را بالا می برد و مقام تشنید را می نوازد .این مقام از پرده هفتم آغاز می شود و تا پرده دوازدهم و سیزدهم سیر می کند و در پایان با بالا بردن دوباره کوک دوتار ،مقام نوایی را اجرا می کند.

و در این بین مقبول ترین و کار آمدترین مقام تشنید است بعد نوایی و پس از آن غرق لر و در آخر مخمس قرار می گیرد.

آواز موسيقي

موسيقي تركمني ، همانند موسيقي ساير ملل كه ريشه در عقايد مردم دارد

، از ذهن مردم و آرزوهاي آنان الهام مي گيرد ، نوازنده به زبان تركمني

 « بخشي » ناميده مي شود . كه معني آن متفاوت است در ايام اويغورها ،

 « بخشي » به كسي كه خط ايغوري را بتواند بخواند اطلاق مي شده است

و يا در زبان چيني كلمه «خشي » از كلمه « پاكشي » به استاد و كسي كه

 حالات شاهان را به خود مي گرفت اطلاق مي شده است . و برخي نيز

معتقدند كه « بخشي » ريشه ي آرييايي داشته به معني بخش كردن و تقديم

 داشتن آمده و گروهي معتقدند كه اين بخشي كلمه مغولي است

بخشي ها ، زبان گوياي مردم تركمن بوده و در ايامي كه نگارش كتبي

وجود نداشت ، رسالت عظيم ادامه دادن روايات ، داستان ها ، نقل ها و

 اساساً حركت تاريخي ـ فرهنگي را مردانه به دوش كشيدند . نخستين

گروه از اين رادمردان را مي توان « بابا قورقود » قهرمان دوره ي

اغوزي و پيشگوي قوم دانست ، وي با « قويوز » (دوتار)خود داستان

هاي عاميانه اغوزها را براي ما به يادگار گذاشته كه تحت عنوان

 « اوزان » مطرح است . بخشي هاي تركمن در طول تاريخ سراسر رنج

 و محنت و زحمت ، شادي ها، دردها و آرزوهاي مردم را با دوتار خود

 كه اصطلاحاً به آن تامدره تنبوره ) نيز مي گويند بازگو كرده اند

در باره ي چگونگي پيدايش « دوتار » اطلاع دقيقي در دست نيست ،

طبق روايات گويا نخستين بار شخصي به نام « بابا قنبر » كه از مريدان

 حضرت علي (ع) بوده از تارهاي نازك دم اسب آلت طربي شبيه دوتار

تركمني به وجود آورده كه بتواند با آواي خوش خود ، اسب را به وجد

آورد

اصولاً دوتار را از درخت توت يا گردو درست مي كنند . همچنين زمان

 قطع آن درخت ها نيز اهميت دارد ، چرا كه مدت بيشتري از قطع درخت

گذشته باشد ، بر مرغوبيت دوتار تأثير مي گذارد ، دسته دوتار را هم از

 چوب گردو و يا چوب زرد آلو مي سازند

براي ساختن دوتار ابتدا چوبي به قطر شصت سانتي متر و طول چهل

سانتي متر مي بريم ، سپس مقطع چوب را به چهار قسمت مساوي تقسيم

مي كنيم ، بدين ترتيب هر يك چهارم براي ساختن يك دوتار مورد استفاده

قرار مي گيرد ، سپس چوب بدست آمده را به اندازه هاي 40*20*20

سانتي متر در مي آوريمسپس كاسه دوتار را در قسمت بيروني چوب رسم

 كرده ، شروع به كندن آن مي كنيم در وصل كردن بسته به كاسه به هيچ

 وجه از ميخ استفاده نمي كنند ، بلكه از چوب مخصوص استفاده مي كنند

چسب بعد از چهل و هشت ساعت كاملا خشك مي شود و قافاق ( سرپوش

كاسه ) را كه قبلا داخل تنور پخته و خشك شده است ، به آن مي چسبانيم

و به مدت چهل و هشت ساعت آن را تحت فشار قرار مي دهيم براي

درست كردن قافاق ( سرپوش كاسه ) بايد از توت نر استفاده شود ، زيرا

 كه خطوط چوب توت بسيار به هم نزديك است و در طنين صوت دخالت

دارد ، براي ساختن قافاق ابتدا از چوب توت نر پخته اي به ابعاد 20*

40 و به ضخامت يك سانتي متر تهيه مي كنيم و آن را داخل تنور

 مي اندازيم تا كاملا سياه و خشك شود ، بطوريكه تمام نم چوب از بين

برود سپس آن را مي ساييند و براي دوتار آماده مي كنند از قسمت انتهاي

دوتار سي و هشت سانتي متر جدا كرده ، پرده اي مي بنديم ، اين آخرين

پرده دوتار است ، حال از اين پرده سي و هشت سانتيمتر اول دوتار است

 ، بدين ترتيب در فواصل اين پرده پرد ه هاي نيز قرار مي دهيم ، دوتار

 سيزده پرده دارد ، اكنون دوتار آمده شده است بخشي ها اشعار آواز خود

 را از شعر شاعران تركمن چون مختومقلي فراغي ، كمينه ، ملانفس ،

كور اوغلي مي گيرند موسيقي بزرگ تركمن را « مقام » مي گويند كه در

 حدود 500 مقام تركمني وجود دارد كه هر كدام سبك و ميزانهاي خاصي

 دارد

نغمه هاي زنان تركمن

فرهنگ هر ملت‏‏‏‏‎‏‏‏‏‏‏‏، ريشه در تاريخ كهنسال،رويدادهاي تلخ وشيرين گذشته وعواطف پنهان وآشكارمردمان آن ملت دارد و با آن اقتدار يافته، استوار وسرفراز ميزيد . اين اقتدار كه نمودگار آرزوها وآمال ملت است دردرون سنت نقالي شكل گرفته واز درون همين سنت است كه ايده هاي پاك ، احساسات لطيف ، باورهاي عجيب و روياهاي غريب وتوجيه جهان پيرامون آدمي مطرح وبيان ميگردد . بي ترديد ، قسمتي از اين فرهنگ شكل گرفته در سنت ، جامعه و فرهنگ را ادبيات شفاهي تشكيل مي دهدكه در آن نوع زندگي معيشتي ، ساختار وبافت اجتماعي ، وجود طبقات و نوع نگرش آن ملت به هستي و... كاملاً انعكاس مي يابد و رسوخ آن در تمامي زواياي فرهنگ و رسوم آن به چشم مي خورد كه از لحاظ جامعه شناختي ، مردم شناسي و هم از لحاظ زبان شناسي داراي اهميت بسزايي است .

دراقتدار ، احيا و غناي فرهنگ هر ملت ، زنان نيز دوشادوش مردان سهم شايسته اي داشته و دارند . اين مهم وقتي بر ما مسلم ميشود كه نظري بر ادبيات شفاهي هر ملت و قوم بيندازيم . زنان تركمن درگذشته ، با نغمه هاي دل انگيز وخوش آهنگ در شبهاي مهتابي شاديهاي خويش را با ايل خود تقسيم كرده و به دست افشاني پرداخته اند و گاه نيز با سرودن سوگواره ها و مراثي غم انگيز در غم از دست دادن نزديكان خويش مويه ها سر داده ، خود را با سوگسروده هاي سوزناك تسلي داده اند و گاهي در ظلم مضاعف قرار گرفته ، دور از چشم ايل بيگانه ، در فراق يار وبه ياد يار ، غمگنانه و غريبانه گريسته اند و اشعار سوزناكي را براي دختران دشت به يادگار گذاشته اند و هر چند گاه نيز با لالايي كه براي فرزند خود مي خوانده اند آ لام و آمال خود را دردمندانه با او در ميان گذاشته اند و بدينگونه است كه كارنامه درخشاني از خود براين نسلي به جاي گذارده اند كه نزديك است نادانسته بادستان خود آنها را به خاك بسپاريم.

در اين مطلب كه ادامه خواهد داشت هر بار نغمه هايي از زنان تركمن با موضوعات مختلف بيان مي شود كه هدف ، احياي فرهنگ و حفظ آثار و باز آفريني خوش سروده ها ، رنجنامه ها و غمنامه هاي سوزناكي است كه زنان تركمن در طول تاريخ تحت تاثير عوامل اجتماعي ، اقتصادي ، طبق ساختار قبيله اي و عشيرتي آن زمان از درون خويش بر زبان جاري ساخته اند.

"لاله"
قيزلار داغا چيقايلينگ گولوپ اويناپ بؤكه يلينگ

ا‏ِگسيلمأنه درديميز گلينگ لأله قاقايلينگ

"دختران از كوه بالا رويم و در كوه شادي كنيم . براي كاستن دردهايمان بياييد لأله بخوانيم "
لأله ها ، ترانه هاي غمناك و سوزناكي هستند كه دختران و نو عروسان تركمن در شبهاي مهتابي گرد هم آمده مي خوانند. لأله ها ، حكايت از فغانهاي جانسوز دختراني دارند كه با وجود كم سن و سالي ، قرباني تصميم گيريهاي نابجاي خانواده هاي خود شدند و تن به سرنوشتي شوم داده اند و عمري دراز در درد و رنجي جانكاه بسر برده اند . لأله ها ، رنجواره بي حد و حصر و ناله هاي دختران ساده و معصومي هستند كه به رسم ناخوشايند ايام در ظلمي گوناگون قرار گرفته اند . از يك سو به جبر روزگار و رسم طايفه در كودكي به خانه بخت روانه شده اند و نوعروسان كم سن و سال و كم تجربه بايد از وظيفه اصلي و اساسي كه همان زاد و ولد است بخوبي برمي آمدند و هم كارهاي طاقت فرساي خانه را چون : قالي بافي ، نمدبافي ، شيردوشي ، برپايي آلاچيق ، پختن نان ، فراهم كردن هيزم و رفت و روب خانه انجام مي داده اند . اما بدترين درد آنان ، درد دوري از كانون گرم خانواده و دوري از دوستان و هم سن و سالان و ايل و تبار خود بود . از يك سو ، با وجود نقش اساسي در خانه ، از هيچ گونه حقوق و مزايايي برخوردار نبودند ، اين ظلم و ستم قرنهاي متمادي همواره بر گروهي مظلوم تحميل مي شده كه از معصومترين و زحمتكش ترين زنان جامعه تركمن بودند .
لأله ها ، سوزناكترين شعرها و در عين حال واقعي ترين ، تأثيرگذارترين و ظريف ترين اشعاري هستند كه در طول تاريخ گذشته در ادبيات شفاهي خاصه در ادبيات زنان تركمن سروده شده اند.

وجه تسميه و پيشينه لأله:

لأله ها ، درنزد هيچ يك از اقوام دنيا با اين موسيقي و نظام يافتگي و با اين محتواي غني كه در ميان تركمنان است ، متداول نيست . لأله ها قدمت و پيشينه دراز دارند ، برخي از واژه هاي بي معني و هجاهاي مكررنامشخص ، الفاظ غامض و پيچيده ، كلمات مستعمل ايغوري ،... همه نشان از پيشينه اي دور و دراز اين پديده فرهنگي دارند ، علاوه بر اين ذكر و يادآوري وقايع مهم تاريخي گذشته و وقوع درگيريهاي طايفه اي ، عشيرتي ، هجوم بيگانگان ، اوضاع نابسامان اجتماعي و بافت جمعي و عشيرتي آن عصر حتي با ذكر حاكم وخان آن ديار ، همه ثبت شده كه به لحاظ تاريخي نيز از اهميت فراواني برخوردار است و نشان از اين سروده هاي آهنگين دارد.

مهناز بگجاني دانشگاه تهران

 سایت دانشجویان ترکمن