RSS  

" أرده غیرت بولسا ایشی قین بولماز"

هفته پیش در تاریخ نهم خرداد ماه مطلبی در وبلاگ درج کردم با عنوان(سفر نامه مازندران) که منجر به ایجاد مباحثی شد که آغاز کننده این مباحث آقای آق میرات است که با درج مطلبی با عنوان "نشخوارگران تفاله های دشمنان مان" بنده را به سبب درج مطلب مذکور شدیداً مورد انتقاد یا بهتر بگویم مورد اتهام قرار دادند و بنده را دارای شعور و آگاهی و غیرت ندانستند. و در پی مطلب ایشان خانم بی بی سارا قرنجیک در مطلبی با عنوان "راه طولانی در پیش درایم" گفته های ایشان را در مورد من را درست ندانسته و عمل بنده را خلاف حیثیت ملی و بی غیرتی و بی شعوری ندانستند و بعد از مطلب خانم قرنجیک آقای آق میرات دوباره بحثی را شروع کردبا عنوان" Ýol uzak, ýük agyr " و به انتقاد از گفته های خانم قرنجیک پرداختند آن هم به زبان و خط ترکمنی که قصد شان از این کار مشخص است و در این بین آقای آق میرات مطلبی را منتشر کردند با عنوان"ضعف ژورنالیزم در بین ترکمنها" که به تمام فعالین فرهنگی ترکمن در عرصه مجازی انتقاد کردند.

نمی دانم آیا ریشه همه این مباحث جنجالی مطلبی است که بنده در وبلاگ دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل درج کردم و یا آقای آق میرات دنبال بهانه بودند تا ما را چون آنگونه که او می خواهد نیستیم مورد بازخواست و اتهام قرار دهند و یا اگر واقعا مشکل در مطلب مندرج در وبلاگ ما است بنده به بیان علل درج این مطلب می پردازم که امیدوارم پایان بخش این مباحث بیهوده باشد و اگر همانگونه گفتم بهانه ای بود برای آقای آق میرات می دانم که با بیان کردن دلایل درج مطلب نیز این غائله پایان نمی پذیرد. و بنده به دور از این مباحث تنها قصد دارم که اثبات نمایم عمل بنده عملی مفید و لازم بوده است.

البته در برابراتهاماتی که آقای آق میرات بر من وارد کرده اند به عنوان یک نفر که حق دفاع از خود و از عملش را دارد می ایستم از خودم و عملم دفاع خواهم کرد.

و اکنون می پردازم علل درج مطلب در وبلاگ:

در دو سه ماهه اخیر در پی تحقیقاتی در مورد تاریخ ترکمن در عصر قاجار بوده ام. و هر کتابی را به نظرم چیزی در مورد این موضوع دارد را مطالعه کردم تا اینکه که در یکی از این کتب به سفرنامه مازندران اشاره شده است که از آن به عنوان منبع مهمی درباره تاریخ ترکمن یاد کرده اند علی الخصوص تاریخ شهر های کرانه دریای خزر و فصلی از این کتاب که در اصل نامه است در مورد ترکمنها ست . و به این علت بر آن شدم تا این کتاب را بیابم و مطالعه اش کنم و در تحقیقاتم از آن استفاده کنم و بألاخره بعد از گشت و گذارهای فراوان توانستم دریکی از سایتهای استان مازندران آنرا بیابم و به مطالعه آن بپردازم. در ابتدا اصلا قصد درج کردن آن مطلب در وبلاگ را نداشتم چرا که بنده کسی نیستم که مطلبی را تنها به این خاطر که کلمه ترکمن در آن است در وبلاگ درج کنم چرا که اگر اینگونه بود تا حالا مطالب بسیاری که یافتم را درج می کردم . پس از مطالعه متن اولین سوالی که در ذهنم پدید آمد این بود که چرا تا کنون این مطلب در سایتهای ترکمنی درج نشده است. برای سوالم دو جواب بیشتر نداشتم اول اینکه شاید تا حالا مدیران وب سایتهای ترکمنی با آن برخورد نکرده اند و دوم اینکه شاید به خاطر برخی از مطالب آن در مورد ترکمنها باشد.

و این امر مرا واداشت تا در وبلاگ درج کنم و البته می بایست پیش از درج آن بررسی دقیق در مورد مطالب آن می کردم تا بدانم درج این مطالب مفید است یا مضر واینگونه نیز کردم و درج آنرا مفید دانستم.

اکنون هم اصلا از عملم پشیمان نیستم و چون قبل از آنرا مفید و لازم می دانم و اکنون منتشر کردن این مطلب را به دلایل زیر مفید می دانم

1--تاریخ درس زندگی است و سود تاریخ در درس گرفتن از آن است اگر حادثه تاریخی خوشایند بوده است سعی کنیم تا با الگو دادن آن تکرارش کنیم و اگر حادثه تاریخی به زیان ما بوده با عبرت گرفتن از تکرار دوباره آن جلوگیری کنیم. آیا مطلب حاضر را به جهت اینکه یک جاسوس انگلیسی که دشمن ماست نوشته شده است باید نا دیده گرفته شود و چون دولت او سبب شده است که ترکمنها به چنان بلاهایی گرفتار شده است باید از افکار او دوری کرد. چرا که افکار دشمن ما حال هر کسی باشد و در هر زمانی تا اندزاه ای یکی باشد و با درس گرفتن از این واقعه از تکرار این گونه حوادثی می بایست جلوگیری شود

2-بنده به گمان اینکه بازدید کنندگان وبلاگم انسانهای باشعور و دارای آگاهی هستند مطلب را در وبلاگ درج کردم کسانی که میدانند کدام سخن مطلب درست و کدام خلاف واقع است و می توانند از سخنهای خلاف واقع، واقعیت را استخراج کنند.

3-از آنجا که این منبع در تحقیقات تاریخیم در مورد ترکمنها در عصر قاجار بسیار مفید بود برای کسانی که به این موضوع علاقه مندند و در پی تاریخ ترکمن هستند مفید واقع خواهد شد

4-وجود برخی از اطلاعات جزئی در مورد مسایل اقتصادی و اجتماعی از مطالب مفید این منبع است چرا که در کتب دیگر ذکر نشده است.(که البته آقای آق میرات به علت عدم درست نوشتن اسامی و معادلها آنرا رد کردند)

5- برداشتهای درستی که می توان از مطلب گرفت مثلا آنجا که می گوید "حتی ایرانی ها هم می گویند که ترکمن ها به وعده خود عمل می کنند” و یا آنجا که می گوید ترکمن فقیر وارد خانه ترکمن ثروتمند می شود این خود اقرار به این سخن که در بین ترکمنها برابری وجود دارد.

6-اگر قرار باشد که هر منبع تاریخی را که به بدی از ترکمنها یاد کردند را مورد توجه قرار ندهیم چگونه می توانیم از تاریخمان مطلع شویم چرا که تمامی مورخان بر ضد ترکمنها بودند و ترکمنها از خود مورخی نداشتند و امروز وظیفه ترکمنهای تاریخدان این است که با استخراج واقعیت از بین مطالب این گونه کتابها تاریخ صحیح و دقیق از ترکمنها به وجود بیاورند .البته چندکتاب تاریخی در مورد ترکمنها هست که به وسیله ترکمنها نوشته شده است اما تعدادشان بسیار کم و مطالبشان بسیار ناقص است.

اکنون به برخی از مطالب مفید این مطلب توج کنیم:

-برای من فرصتی پیش آمد تا ببینم که ترکمن ها، گندم مازاد را چگونه نگاه داری می کنند. در نزدیکی محل کشت، زمین را می کنند و بعد بستر ان را با کاه می پوشانند و گندم اضافی را در آنجا قرار می دهند و بعد به دقت، گودال را با خاک پر می کنند. تنها صاحب گندم محل اختفای گندم را می داند و به این ترتیب، گندم را می توان برای چندین ماه حفظ کرد بدون این که لطمه ای ببیند.

-این جا رسم است که رئیس قبیله باید به قایق هائی که به سفر می روند جواز بدهد. به ازای صدور این جواز، باید مبلغی هم پرداخت شود.

- آنجا که در مورد قبایل ترکمن سخن می گوید و محل زندگی آنها و چگونگی زندگی آنها و تعداد و جمعیت آنها میدهد

-بعضی وقت ها ایرانی ها با حمله نظامی به این قبایل عملیات تلافی جویانه انجام می دهند و هرچه که دم دست شان باشد را با خود می برند. جنگهای مرزی، از همان نوعی که در گذشته بین انگلیس واسکاتلند انجام می گرفت، اکنون در این گوشه ایران انجام می گیرد.

-وقتی که درباره زبان ترکمنی سخن می گوید گرچه تا حدی نادرست می باشد

-آنجا که درباره آداب و رسوم سخن می گوید

-البته اسبهای پرقیمت معمولا زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد. برای اسبها هم طویله و یا اصطبلی وجود ندارد ودر تمام فصول سال اسبها در فضای آزاد زندگی می کنند از گوش تا دم اسبهای پرقیمت را در هوای سرد معمولا با نمدهای زیادی می پوشانند. اسبها را در وسط مجتمع چادرها نگاه می دارند و معمولا هم ریسمان طویلی به آنها می بندند که اسبها بتوانند در یک دایره وسیعی تحرک داشته باشند. ترکمن ها از مادیان زیاد خوششان نمی آید و به همین خاطر، قیمت شان بسیار نازل است

-آنجا که درباره مشخصات اراضی ترکمن صحرا می گوید

-آنجا که از آثار و وقایع تاریخی سخن می گوید

و این مطلبی را بنده در وبلاگ درج کرده ام بسیار می تواند مفید و سودمند باشد و و نباید به خاطر چند سخن خلاف واقع که در آن است و اینکه نویسنده اش جاسوس بوده است به کلی از آن چشم پوشید

به امید اینکه که تعصبات بیجایمان  سبب فراموشی تاریخ و فرهنگمان نشود

این هم امیل بنده برای آنانکه بهانه می آورند:

saleh_4015@yahoo.com

سفرنامه مازندران

^{( بمناسبت هشتاد و سومين سالگرد جنبش مقاومت ترکمنها )}

 بحثی پيرامون جنبش مقاومت

ترکمنها عليه رضا خان

احمد مرادی

 قبل از آغاز بحث مقدمتا اين نکته را متذکر شوم که هر چند طرح موضوع فوق در شرايط کنوني با مسائل حادث امروز ترکمنصحرا قرابت چندانی ندارد، اما واقعيت اِينست که جنبشهای گذشته ترکمنها چه به لحاظ محتوی و چه اشکال و درک از مبارزه و همينطور درسها و تجربيات آنان که ميتوانند در صورت نقد و بررسی علمی از آنان حاوی نکات ارزشمندی  برای مبارزات نسل کنونی جامعه ترکمن باشند ،  تا به امروز از سوی نيروهای متعهد ترکمن مورد کنکاش و تحليل قرار نگرفته اند. از سوی دیگر قابل ذکر است که در بررسی  موضوع فوق باید میان احساس و منطق تفاوت قائل گردید، زیرا در نوشته ها و موضعگیرهای متفاوتی مشاهده گردیده است که در رابطه با حوادث این دوران عمدتا وجه احساسی و ملی گرایانه و حتی ترحم انگیزانه نسبت به سرکوبی وحشیانه ترکمنها از سوی رژیم شوونیست رضا خان عمده گردیده و جانب دیگر مسئله که سیاست و خط مشی درست از سوی ترکمنها را در بر میگیرد کمتر مورد پرداخت گردیده است. از اینرو، در بررسی این موضوع این بسیار دشوار است که میان احساس ملی و منطق رابطه معقولی ایجاد نموده و به دو وجه این گرایش پاسخ درخور و شایسته ای داد. در واقع، مسئله احساس و غرور ملی و رابطه آن با منافع و حقوق ملی توده مردم و شرایط کاربست آن ، نکته ای است که ایجاب میکند بطور جداگانه بدان پرداخت گردد.

در این نوشته تلاش گردیده است که نظرات در چارچوب فرهنگ گفتمان مدنی و برخورد سالم اندیشه ها طرح گردند و امیدوارم که به همراه دوستانی که حامل نقطه نظرات دیگری میباشند، بحث سازنده ای را در یک فضای مطلوب و دوستانه پیش برده واین جرئت را داشته باشیم که بیطرفانه مسائل گذشته و حال خودمان را با هدف اخذ نتایج آموزنده و کاربست آنان در شرایط کنونی ،با پرهیز از اسطوره سازیهای واهی وپرخاشگری وبرخوردهای هیستریک و تشنج آفرین مورد نقد و بررسی علمی قرار دهیم.

پیرامون جنبش مقاومت ترکمنها در ایام حکومت رضاخان،  علاوه بر نویسندگان ترکمن غیر ایرانی و غیر ترکمن ، مقالات چندی نیز از سوی ترکمنهای ايران بچاپ رسيده است که همه اين مقالات عليرغم ارائه فاکتها و اسناد مختلف با استناد به منابع رسمی و غير رسمی، معهذالک  شکلی واقعه نگارانه و تاریخ پردازانه بخود گرفته و در هيچيک از اين مطالب به مضمون و اهداف و سمتگيری اين جنبش بطور جامع و از موضعی تحليلی پرداخت نگرديده است. به بیانی دیگر، در اين نوشتجات تنها سياستهای سرکوبگرانه و سفاکی های دول وقت ايران و متحدين خارجی آنان در رابطه با ترکمنها و مقاومت قهرمانانه ترکمنها در برابر آنان عمده گرديده و همانطور که اشاره شد در هيچيک از اين مطالب سياستهای متخذه از جانب رهبری جنبش ترکمنها در آن مقطع مورد بررسی و نقد قرار نگرفته است . در حالیکه، بررسی همه جانبه جنبش ترکمنها در اين مقطع می طلبد که  ضمن ارج نهادن به پايمردی و مقاومت قهرمانانه ترکمنهادر برابر زورگوييهای رژيم مستبد رضا خان و  گراميداشت خاطره همه شهدای آندوره ، در عين حال بجاست که نکات مثبت و منفی و همینطور مضمون و اهداف اين جنبش نيز مورد ارزيابی قرار گيرند.

     ترکمنها در عصر امپریالیسم(1)

ترکمنها در تاریخ پر ماجرایشان در میدان نبرد ملل کوچک آسیای مرکزی،از زمان مهاجرت اکثریت مردمشان،اغوزها،به غرب در قرون یازده و دوازده توانسته بودند بقاء خود را حفظ کنند.آنها توانستند شخصیت ملی خودشان را هم ،در سایه قانون نامکتوب اجدادشان،توره،محافظت نمایند. در حقیقت این توره بود که ترکمنها بقای طولانیشان را به عنوان یک ملت کوچک مدیون آن هستند.

دوره بین قرن پانزده تا نوزده میلادی ، که در طول آن اکثرا تابعیت خیوه را پذیرفته بودند، برای ترکمنها دوره نسبتا دردناکی بود چون مجبور می شدند در درگیری های بین خانات آسیای میانه و ایرانیها شرکت کنند. اما در قرن نوزده بتدریج از شرکت در درگیری ایران-خیوه سرپیچی کردند .اما این حال مستقل ترکمنها آنها را، نه تنها از جانب خیوه،بلکه از سوی ایران،که درهه های 1810 و 1820 خسارتهای زیادی از روسها متحل شده بودند و نیاز به نوعی جبران خسارت داشت،هم در معرض فشار قرار داد.مقاوت ترکمنها در برابر ایران و خیوه واقعا نمایان بود.نمایان ترین چیز آن بود که این خطر مشترک اکثریت قبایل را دور هم جمع کرد، که آنها تا آن زمان تا اندازه ای نا متحد بودند.ترکمنها تحت رهبری کوشید خان(که درست آن قاوشیت خان) و نوربردی خان شجاعانه در برابر دشمنان قویتر از خود جنگیدند و آنها را با موفقیت و بطور قاطع شکست دادند. در نتیجه پیروزیهای متقاعد کننده ­­­­شان، آنها مردمی مستقل شدند. انگار برای اولین بار به نظر می رسید که رویاها و دعاهای مختومقلی،شاعر ملّی ترکمنها،برای تشکیل یک ملت متحد،هشتاد سال پس از مرگش ،تقریبا تحقق یافت.

با اینهمه،برای ترکمنها،این استقلال بسیار گران تمام شد.هنگام پایداریشان در برابر تجاوزه ایران و خیوه ، مردان زیادی را از دست دادندو اقتصاد نیمه کوچ نشینی آنها تقریباُ نابود شد.با این وجود بعد از کسب استقلال شان، آنها توانستند از لحاظ اقتصادی با بنای سدها و کانالهای آبیاری،مخصوصا بر روی رودخانه مرغاب،دوباره نیرو بگیرند.

اما چیزی که بیشتر از هر چیز برای آنها مایه تأسف بود ، آن بود که آنها استقلالشان را در عصر امپریالیسم کسب کردند.بنا بر این استقلال آنها بزودی مورد تهدید روسهای توسعه طلب قرار گرفت،که در نیمه دوم دهه 1860 با موفقیت خانات خجند و بخارا را اشغال کرده بودند.روسها،که از زمان جنگ کریمه درباره امکان درگیری با بریتانیا نگرانی داشتند، اکثر سرزمینهای خجند و بخارا را در آسیای مرکزی بدون توجه به قوانین بین المللی اشغال کرده بودند، تا در برابر هند بریتانیا برتری استراژیکی کسب کنند و، بعلاوه ،منابع اقتصادی منطقه را کنترل کنند.همچنین به این فتوحاتشان قناعت نکرده، خاک ترکمنها در ساحل شرقی دیای خزر را هم در سال 1869، بمنظور فتح خانات سوم آسیای مرکزی، خیوه، اشغال کردند.

فتح خیوه توسط روسها در تابستان 1873 تکمیل شد. بعدا، ترکمنهای یموت آن خانات  در کمال خونسردی توسط این فاتحان قتل عام شد. در سال 1874، روسها تشکیل منطقه نظامی ماوراء خزر را اعلام کردند،که سرزمینهای ترکمن از دریای خزر تا آخال را در بر می گرفت.تجاوزات روسها در اطراف کشورشان هراس زیادی را میان ترکمنها بپا کرد.آنها، با تأسف مشاهده می کردند که آینده کشورشان در خطر است. چون نگرانی شان افزایش یافت، برای دریفات کمک و حمایت در برابر خطر روسها به افغانها و بریتانیا توسل جستند.اما تقاضای آنها توسط بریتانیا نادیده گرفته شد و آنها به افغانها هم توصیه کردند تقاضای ترکمنها را دوستانه رد کنند.آگاهی ترکمنها از حالت بی تفاوت بریتانیا ، که آنهمه احساسات صمیمانه به آنها داشتند، نومیدی شدیدی بر ترکمنها به بار آورد. در پایان، چون در وضعیت بیچارگی قرار داشتند،برای دریافت کمک به ایرانیها، دشمن دیرینه شان، روی آوردند، که آنها هم به تشویق بریتانیائیها ادعای حکومت بر کشورشان کرده بودند. برای مدتی، بنظر رسید که با توافق دولت ایران حمایت ایران را بدست آوردند. اما این توافق با یک حمله بی جهت به آبادیهای ترکمن توسط روسای مرزی خراسان ایران، که با روسها مدت زیادی در مکاتبه بودند، ملغی شد.ترکمنها به این علت خیانت آمیز روسای مرزی،به دولت ایران اعتراض کردند. دولت ایران، طبق معمول، بدون تحقیق در مورد این حادثه، آشکارا تسلیم فشار روسها شده، اعلام کردند که "شاه  دیگر تمایلی به برقراری روابط با آنها را ندارد،روسها را به عنوان همسایه به ترکمنها ترجیح میدهد".  حقیقت این بود که دستگاه مدیریتی ایران از بالا تا پائین ترین مقام بسیار فاسد شده بود.پست های شهرهای مرزی خراسان به مبالغ گزاف و از طریق دسیسه و رشوه در ایران خریداری می شد.حکام جدید،به نوبه خود،با اخذ مالیاتهای سنگین از مردم محل جبران می کردند. اما این مالیاتها هم برای ارضای حرص و آز آنها کفایت نمی کرد; لذا آنها گروههای مهاجم را به آبادیهای ترکمنستان می فرستادند تا کیسه درآمدهای آنان را پر کنند. لذا این وضعیت برای مقامات ایرانی یک تجارت پر سود بود، بنابر این آنها هرگز مایل نبودند صمیمانه با ترکمنها به توافق برسند.

سیایت ایران در مورد ترکمنهای یموت که بین استر آباد و اترک می زیستند، و تابعیت ایران را پذیرفته بودند و در برابر مدیریت ظالمانه و نا عادلانه ایران مجبور به طغیان شدند، بوضوح ترسیم شد.آنها بدون هیچ گونه تحقیق در مورد علت طغیان ترکمنها آنها را شدیدا تنبیه می کردند.بعدها، خود مقامات ایرانی به این بی عدالتی نسبت به ترکمنها اقرار کردند:"یموتها و گوکلانها تبعه وفادار بع اعیحضرت شاه هستند و همیشه آماده خدمت به او اما حکام و افراد صحاب قدرت،ینغع جیبهای خودشان و. افزایش شهرتشان، همیشه وانمود می کردند که این گروه یا آن گروه ترکمن آشکارا شورش کرده، و دولت ایران بلافاصله دستور تنیبه کردن شورشیان را صادر می کرد.ترکمنهای بیگناه توسط حکام استرآباد و شهرهای مجاور بیرحمانه غارت شده اند."لذا به این دلایل، ترکمنها در کوشش خودشان برای کسب حمایت ایران موافق بودند.

ترکمنها از نتایج کوششهایشان برای دریافت کمک و حمایت از کشورهای همجوار بسیار مایوس شدند.وقتی روسها فشار بیشتری بر آنها وارد کردند، نومیدی و نگرانی آنها افزایش یافت. آنها چندین بار مجمع عمومی تشکیل دادند که در آن،بنا به قانون "توره شان" همه جوامع ترکمن نماینده داشتند.آنها موقعیت فعلی و آینده شان را به طریقه دموکراتیک مورد بحث قرار دادند. در اینکه در برابر روسهای متجاوز چه سیساتی را باید پیش گرفت، در میان آنها اختلاف عقاید وجود داشت. در پایان، ملاحظه این مطلب که دارندگان نظرهای متفاوت هم تصمیم اکثریت  مجمع عمومی را پذیرفتند، قابل توجه بود.آنها به اتفاق تصمیم گرفتند در برابر روسها از کشور و آزادیشان دفاع کنند.

از سوی دیگر، وقتی بریتانیا در آخرین مرحله جنگ روس-اترک در 78-1877 به نفع ترکها مداخله کردند، باز هم احساسات ضد بریتانیائی در میان روسها افزایش یافت. اگر چه روسها قبلا نقشه فتح ترکمنستان را کشیده بودند، در اینموقع بیشتر از همیشه مصمم شدند تا این نقشه ها را عملی سازند.

نا برابری سلاح بین ترکمنها و روسها خیلی زیاد بود. فرمانده نیروهای روس،ژنرال لوماکین در جنگ اول در 1879 ، با استفاده از برتری سلاح خود قلعه گوک تپه ،پایگاه ترکمنها را بطور مداوم بمباران کرد. ترکمنها، علی رغم تلفات سنگینشان، شجاعانه زا خودشان فاع کردند، و دشمن را به عقب نشینی فاجعه آمیز مجبور نمودند.

اگر چه ترکمنها روسها را شکست داده بودند، آنها می دانستند که روسها بر خواهند گشت. بنابراین یکبار دیگر برای کسب یاری و حمایت در بابر روسها به بریتانیا توسل جستند، اما بیهوده. روسها واقعا برگشتند، این بار توپها و سپاه بیشتر ترکمنها باز هم کوشیدند در گوک تپه از خود دفاع کنند. اما این بار، شجاعت و دلاوری آنها به تنهایی برای دفع دشمن کافی نبود.روسها، تحت فرمانده جدیدشان،ژنرال سکوبولف، که عده کرده بود انتقام مرگ رفقایش در جنگ قبلی را بگیرد، شکست سختی بر آنها وارد آوردند.سکوبلوف، به پیروزی نظامیش قناعت نکرده،در رأس سواران خود،زنان و کودکان فراری از گوک تپه را تعقیب و تقریبا 10000 نفر از آنها را با خونسردی قتل عام کرد.این ضربه ویرانگر،به ترکمنها، که مردان بسیار زیادی را در میدان نبرد و اموال بسیار فراوان رزا در غارتگری روسها از دست داده بودند، آغاز پایان به عنوان یک ملت مستقل بود. بدین ترتیب آنها مجبور شدند بهای پیروزی قبلی در 1879 در دفاع از کشورشان را بپردازند-و چه بهائی هم پرداختند.

انگیزه روسها در این زمینه هر چه باشد، تجاوز ویرانگر آنها به ترکمنستان و کشتار جمعی ترکمنها صرفاَ اعمال ددمنشانه امپریالیسم بود.ترکمنها هرگز مرتکب  تجاوز بر ضد روسها نشدند.آنها آنچه خواهانش بودند، داشتند، و فقط می خواستند آنچه را که داشتند حفظ کنند و آن استقلال و کشورشان بود.

                 برگرفته شده از کتا ب "ترکمنها در عصر امپریالیسم"

جنگ مرو سر آغاز جدایی ترکمنها

کشتی های جنگی روسیه در جزیره آشوراده که در 33 میلی مردابی در نزدیکی دماغه طویلی در استرآباد قرار دارد ،از عملیات نیروی دریایی ترکمنها در دریای خزر جلوگیری می کردند.در سال ۱۲۷۴هجری سپاهیان ایران به فرماندهی سلطان مرادمیرزا حسام السلطنه مرو را متصرف شدند ولی دیری نگذشت که ترکمنها امنیت ایالات خراسان ار متزلزل ساختند.در سال ۱۲۷۷شاهزاده حمزه میرزا حشمت الدوله برادر بی کفایت حسام السلطنه و با پیشکاری میرزا محمد آشتیانی قوام الدوله با لشکری انبوه از طرف دربار ایران مأمور سرکوبی ترکمنان گردیدند و به خاطر به وجود آمدن اختلاف بین فرماندهان سپاه ایران و در نتیجه عمل جاهلانه حمزه میرزا که سپاهیان خود را از شهر مستحکم مرو خارج ساخت و شجاعت ترکمنها ،تشکر ایران مورد حمله ناگهانی ترکمنها قرار گرفت و به سختی از آنان شکست خوردند و چندین تن از سپاهیان به هلاکت رسیدند و یا اسیر ترکمنها گشتندو از جمله این اسیر شدگان عکاسی فرانسوی به نام بلوکویل بود که ناصرالدین شاه او را برای عکسبرداری و نقاشی از میدان نبرد همراه اردو فرستاده بود و او مدت هیجده ماه در چنگ ترکمنها اسیر بود.

شکست سپاه ایران در مقابل ترکمنها سبب پیشرفت قوای روسیه در آسیای مرکزی شد .روسها ابتدا شهر خوقند و بعد شهرهای بخارا و خیوه را تسخیر کردند. در سال ۱۲۹۸ژنرال اسکو بلوف روسی ، به قلعه گوک تپه که پایگاه ترکمنان بود حمله اورد و سه سال بعد روسیه با تسخیر مرو ، مرز مشترک خود را با ایران به ناحیه ذوالفقار یعنی نقطه ای که مرز ایران وافغانستان آغاز می شود رسانید و ایران نه تنها از طرف شمال غربی بلکه از شمال شرقی نیز با روسها همسایه شد.

جنگ مرو از وقایع تاریخی مهم ترکمنها می باشد که حماسه آفرینی ها آنها در ان جنگ برای همیشه در دفتر تاریخ ثبت است حماسه مردمانی که آزادی را بیشتر از هر چیز دیگر می پسندند و برای آن جان می دادند .و هنوز شجاعت ترکمنها در اذهان فرماندهان و مورخان روسی  وایرانی ماندگار است .

 قره مان اوغلوها

سلسله قره مان اوغلو مهمترین از سلسله های گوناگون ترکمن که پس از تجزیه ی ممالک سلاجقه روم در آسیای صغیر به وجود امد و مدتی جدیترین رقیب دولت عثمانی بودند. طایفه قره مان لو احتمالاً از طوایف سالور بودن و مسکن آنها ناحیه کوهستانی بسیار صعب العبوری در عثمانی غربی بود.

زبان شناسی ترکمنی

گروه زبانی زبان ترکمنی

در دنیای امروز،سه یا چهار هزار زبان وجود دارد که زبان ترکمنی یکی از این زبانها می باشد و هیچ کدام از این زبانها نمی تواند بطور مستقل از زبان دیگر باشد و به طور قطع هر زبانی از لحاحظ ریشه با زبان دیگری مشترک است و هر کدام از این زبانهای مشترک در یک گروه زبانی قرار می گیرند زبان ترکمنی نیز در دسته زبانهای آلتایی قرار دارد در اینجا به شرح زبانهای آلتایی می پردازیم.

زبانهای آلتایی:

زبانهای آلتایی در گستره ای پهناوری از ترکیه در غرب،مناطق آسیای مرکزی شوروی و مغولستان و چین گرفته تا حوالی اقیانوس کبیر رواج دارند.اسم آلتایی از کوههای آلتایی واقع در غرب مغولستان که تصور می شود خاستگاه این زبانها باشد برگرفته شده است.شمار گویشوران زبانهای آلتایی بیش از 100 ملیون می باشد این خانواده دارای سه بخش است ترکیک،مغولی و تنگوزی .

زبانهای ترکیک گروه همگنی از بیست زبان است که تا حدود زیادی برای گویشوران همدیگر مفهوم اند.مهمترین آنها ترکی است که نزدیک به نیمی از گویشوران این زبانها را در بر می گیرد.در سمت شمال ترکیه یعنی در آذربایجان ایران و در جمهوری آذربایجان به آذربایجانی سخن می گویند .در جانب شمال در ناحیه موسوم به قفقاز ،زبانهای قره چایی در جمهوری خود مختار قره چای-چرکس بالکاری در کاباردین بالکار آذربایجان،کومیکی در داغستان آذربایجان و نونغایی که در چند جمهوری مختل تکلم می شوند.در کرانه دریای خزر ،در آسیای مرکزی زبانهای ترکمنی ،ازبکی،قزاقی،قرقیزی وجود دارند که در جمهوریهایی همانند همین نامها رایجند.بر اینها زبان قره قالپاقی در جمهوری خود مختار قره قالپاق را افزود

در بخش اروپایی روسیه ،در منطقه ولگا به زبانهای تاتاری و چواشی سخن می گویند اما در دامنه کوههای اورال زبان باشقیری رایج است . در جنوب سیبری در نزدیک کوههای آلتایی ،زبانهای آلتایی در جمهوری خود مختار گرنو آلتایی ،خاکاسی در جمهوری خود مختار خاکاس و تووایی در جمهوری خود مختار تووا رواج دارد .در منتها الیه شنال شرقی در جمهوری خود مختار یاقوت به زبان یاقوتی سخن می گویند .مهمترین زبان در غرب زبان اویغوری است که در شوروی نیز عده ای بدان تکلم می کنند.

شاخه مغولی زبان آلتایی در اساس به زبان مغولی منحصر می شود،وسایر زبانها چیزی در حدود گویشهای آن به حساب می آیند.

ازمهمترین شاخه های این زبان پس از خود مغولی  دو زبان دیگر هستند که در شوروی بدان سخن می گویند.یکی از آنها  بوریاتی است کحه در اطراف دریاچه بالکان سخن می گویند و سایر لهجه های مغولی در شمال چین تکلم می شوند.

و شاخه زبانهای تنگوزی هم شامل زبانهای اونکی (تنگوزی)، إونی

(لاموتی) ،مانچویی و ناتایی و سیبوی می شود.

آق قویونلو

اوغوزها

اوغوز ها شاخه ای از ترک های آسیای میانه هستند که تا قرن 5 ه.ق با نام غز،اوغوز،تغوز،و... شناخته شده اند

از قرن 5ه.ف است که این قوم موجودیت خود را با نام ترکمن نشان داده است .

امّا چرا ترکمن؟

این که چرا بعد از قرن 5ه.ق اوغوز ها را ترکمن نامیدند نظریه هایی وجود دارد که به شرح آنها می پردازیم

همانطور که ذکر شد لفظ ترکمن برای اوغوزها اولین بار در قرن 5 ه.ق با ظهور سلجوقیان در ماوراءالنهر معمول شد و هم اکنون نیز تمام اوغوز های جهان را ترکمن می نامند

مینورسکی معتقد است که این واژه را سلجوقیان برای پیروان خود انتخاب کرده اند تا از اوغوزهای مخالف باز شناخته شوند

گروهی نیز معتقدند که ترکهای اوغوز ،پسوند من را به این دلیل بر واژه ترک افزودن که سایر ترک ها را مردمی غیر خالص و اصالت باخته می دانند و در مقابل ،خود  را ترک اصیل و با فرهنگی خاص می شناسند بدین جهت گفته اند:

ترکمن یعنی" ترک اصیل و واقعی من هستم ".

بعضی ها هم واژه ترک را در معنی شجاع و ساده دل گرفته اند به خاطر این که اوغوز ها مردمانی شجاع و در عین حال ساده و صمیمی بوده اند.در این صورت  پسوند (من) را ترک ترکیب کردند تا واژه ترکمن معنی ترک شجاع و ساده دل را بدهد

بعضی ها هم پسوند من را در معنی شبیه و مانند می گیرند و از ترکیب آن با  واژه ترک معنای مثل و مانند ترک را اراراده می کنند .

عده ای دیگر ازواژه ترکمن مفهوم ترک ایمان را اراده می کنند یعنی ترک هایی که به اسلام ایمان آوردند و مسلملن شدند .

امّا آنچه که احتمال صحیح بودن آن بیشتر است این است که واژه ترکمن از ترکیب ترک+من درست شده است و من،پسوند تشدید و بزرگ نمایی است.

بر اغین اساس می توان گفت ترکمن یعنی کسی که بر ترک برتری دارد.

در قرن 5 ه.ق اوغوزها خود را بصورت ترکمن های امروزی معرفی می کنند و نشان می دهند که در بین آنها یک نوع  حس تعاون وجود دارد.

کلمه ترکمن در دایرةالمعارف چینی بصورت تو-کو-مونگ آ؛مده است .از طرفی می توان گفت تو-کو-مونگ نام دیگر کشور آلان است که مردم اوغوز در قرن 10میلادی در آن می زیستند.

مسلمانان ماوراءالنهر به دسته ای از اوغوز های مسلمان ،لفظ ترکمن را به کار بردن که موجب تشخیص اوغوزهای مسلمان از غیر مسلمان شود.این اوغوز های مسلمان شده ،اولین دسته از اقوام ترک بودند که درآسیای مرکزی اسلام را پذیرفتند.

منبع:مختلف

طوايف تركمن /

تركمن ها به قبايل و تيره هاي متعددي تقسيم مي شوند: 

«عالي ايلي»، «چاودار»،« يمرلي»، «ارساري»، «سالور»،« ساريق»، «تكه»،« يموت»، «گوكلان».

منبع:نشریه عالم غوشار