RSS  

پاسداشت خانم لوئیز الیزابت فیروز

در جستجوی زمان از دست رفته

*

در همان دقایقی که خانم لوئیزالیزابت فیروز, در بیمارستان برزویه گنبد کاووس, نفس های آخرش را می کشید, چند کیلومتر آن طرف تر روزنامه نگار جوانی تصمیم گرفته بود تا برای نخستین شماره نشریه اش قرار گفتگوی اختصاصی با او بگذارد اما ...ساعاتی پس از آن پیامکی به دستش رسید که او را برای شرکت در مراسم تشیع جنازه بانوی سرزمین اسب وزین و ششلول به قره تپه شیخ فرا می خواند...

**

رفته بود تا ببیندش روزنامه نگار,خدر پیشکار مخصوص و همراه سیزده ساله خانم لوئیز,  به سرای بانو فراخوانده بودش, روزنامه نگار او را دیده بود با روسری آبی گل ریزی که لچک وار سرش را پوشانیده بود و تی شرت طوسی رنگ و پیراهن آبی به رنگ آسمان که دکمه هایش فلزی بود و سیگاری که دیگر حالا یادش نیست کنت بود یا مالبرو یا وینستون !

*

و حالا در جاده میراند به اتفاق همان دوستی که با پیامک خبر از فوت خانم داده بود. درسکوت جاده و در هوای خفه و آسمان گرفته ابرآلود یک روز خردادی, بی خبر از آنچه که بر بانو آمده است از دوم خرداد می گفت و حضور احتمالی شیخ کروبی در انتخابات ریاست جمهوری آینده وتیر خلاصی که قرار بود شیخ اصلاحات به سوی خاتمی و یارانش پرتاب نماید. کسی از مرگ  لوئیز فیروز خبری نمی گرفت !

**

زن تمایلی به گفتگو نداشت . این را می شد از چهره او خواند. با احترام از میهمانش پذیرایی نمود. روزنامه نگار به خاطر ندارد که چای خورد یا قهوه اما این را خوب به خاطر دارد که خانم تمایلی به گفتگو نداشت

اگر چه به  سئوالات پاسخ می گفت اما ...انگار دلش از همه جا و همه کس گرفته بود.

*

خوشه های زرد گندم, نسیم خوش نفس بهاری و در دور دست ها جنگل های سبزینه پوش به همراه  خیل مشتاقان بانوی سرزمین اسب و زین و ششلول نخستین تصاویری  بودند که در ذهن مرد جای گرفتند آن

 هنگام که از اتوموبیل فکسنی اش به همراه  دوست  خبر رسانش پیاده شد تا در تشیعع جنازه لوئیز شرکت کند.

**

در مزرعه بانو چرخی زده بودند, سفال های گندم خبر از بی آبی و خشکابی می دادند, اسب ها در اصطبل  بی قرار روزی بودند که اشتیاق را دوباره در چشمان آبی پرورش دهنده شان بیابند. زن همچنان نا امید از همه راه هایی که رفته بود و قرارهایی که به نتیجه نرسیده بود خسته و دلشکسته به اسبانش می نگریست و به مزرعه ای که عمرش را به پای آن گذارده بود.

*

مرد پیراهن نارنجی به  اتفاق  مرد میانه سال گور ابدی خانم فیروز را در سایه ی محوی از ردپای  نخستین آلاچیقش حفر می کنند. صندلی هایی به رنگ بنفش , دورتا دور محوطه ای که قرار است بانو درآ ن به خاک سپرده شود , چیده شده است. دوستداران واقعی خانم فیروز از دور و نزدیک آمده اند و آن هایی که نزدیک به اویند مدام در تب و تاب اند تا مراسم تشیع جنازه او به نحو شایسته ای برگزار گردد به همین منظور از ساعتها قبل در مزرعه خانم فیروز گرد آمده و طبق برنامه پیش می روند و آنهایی هم که آمده اند به بدرقه او , در سکوت بر صندلی های پاستیکی نشسته یا در گوشه ای در جمع های دو یا سه نفره به پچ پچ مشغول هستند.

**

مزرعه به سختی نفس می کشید و این را می شد در چشمان کارگرانی که برای خانم کار می کردند به راحتی تشخیص داد. لوئیز فیروز درپس تمام نامرادی ها و کم لطفی ها که به او می شد برای عدم صدور مجوز صدور اسب پونی, بیش از ان که نگران خودش باشد . اندوهناک زندگی کارگرانی بود که مدتها در کنار او زیسته و اینک درزلزله خشکسالی و پس لرزهای آن امیدهایشان رنگ می باخت و زندگی را نومیدانه به تماشا نشسته بودند.

*

جنازه  سوارکار برجسته , سوار بر مزدای سفید رنگی که هیبت نعش کش را به خود گرفته و آمبولانس نامش نهاده اند , می آید. دوستداران خانم فیروز از نیمه های  جاده قره تپه شیخ , جسم سبک ونحیف خانم را بر تابوت گذارده و بی بانک مسلمانی در سکوت او را بر شانه گذارده وبه سوی مزرعه روان می شوند. لحظاتی بعد زنان ترکمن - در نخستین خانه ای که او پس  از آلاچیق برای خودش ساخته است – او را در جامه ی ابدی اش می گذارند و دقایقی بعد جمیعت بانو را تا درب خانه مشایعت می کنند تا او برای بار آخر خانه را نظاره کند و فرزندان او را ...

**

از فرزندانش تصویر روشنی در ذهن روزنامه نگار باقی نماند .بانو, کارنش را بسیار دوست می داشت . او خبرنگار موفق رویترز بود . از روشن نیز سخن گفت اما عاطفه اش را خبرنگار در همان روز از یاد برد تا سال های بعد  که در مراسم خاکسپاری خانم, زیبایی  بانو را در عاطفه و چهره  میانه سالی او را در روشنش دید.

*

ترکمن هایش,  گور او را به شیوه آداب و رسوم خاکسپاری مسلمانان, آماده نموده اند و این جا خبری از تابوت و دسته گل و آدم های کت وشلواری بزک کرده  و چشمان سرخی که عینک دودی بر چهره زده اند, خبری نیست. قبل از خاکسپاری , علمای ترکمن و ریش سفیدان با هم شور می کنند و از فرزندش کارن اجازه می گیرند تا نماز هم بر جنازه او بگذارند و ...

**

روزنامه نگار دستی را که به سوی او دراز شده است می فشارد و با اندوه بسیار از وضعیتی که انسان پاک و زلالی  همچون او گرفتارش شده است, خانم را ترک می گوید. در حالیکه می داند از دست او برای خانم جز انعکاس تلخ یک گزارش چیز دیگری بر نمی آید.

*

کارن در گور, روسری  نارنجی که مادرش در آخرین روزهای حیات بر سر داشت و چند تکه ریز که شاید گردنبند و گوشواره اش باشد را به همراه یک تکه کاغذ سپید را بر سینه اش می گذارد و دستی او را از گور بالا می کشد تا مرد پیراهن نارنجی, نی های کوتاه شده را اریب وار بر روی سوفه تنهایی بانو نهد و لحظاتی بعد تکه گلی بر روی آن بگذارد و در زیر نگاه های حسرت بار و اندوهگین  کارن که به ساعتش می نگرد, خاک ها از همه سو به سوی گور روانه شود تا بانو برای همیشه  از چهره دوستدارانش پنهان شود و ...

**

چند روزپس از آن دیدار روزنامه نگار جوان و دوست همراهش با خانم لوئیز الیزابت فیروز, یکی از نشریات محلی  تصویری از او در صفحه نخستش به چاپ  رساند در حالیکه خانم فیروز بر روی اسب نشسته  و روزنامه نگار او را  بانوی سرزمین اسب وزین و ششلول  نامیده  و برخی از دغدغه های او را به همراه دلتنگی های کارگرانش چاپ نموده است . گفتگویی که خدر مطمئنا بادش هست !

*

آخوند قرآن می خواند و جمیعت بر زمین می نشینند و پس از تلاوت آیات قرآن برای آمرزش روح بانو دعا می کنند و مراسم پایان می پذیرد بی آنکه اشکی ریخته باشد یا ناله کسی بلند شده باشد. جماعت برای فردا ظهر دعوت به صدقه می شوند و روزنامه نگار یادش می آید قرار بوده  فردا در مزرعه  خانم  فیروز مراسم حراج اسب برگزار شود و بانو یکی از برگزار کنندگان این مراسم بوده است . مراسمی که اینک به مجلس ختم و صدقه برگزار کننده اش  مبدل شده است.

**

روزنامه نگار جوان اینک در جاده می راند به یاد ساعات خوبی که با بانو گذرانیده است. از حسرت یک گفتگوی داغ به جامانده , سری به تاسف تکان می دهد و دوباره از خاتمی, کروبی, قالیباف وبرادر محمود احمدی نجات و اقتصاد پویایش و مجلس هشتم و ویرانه مجلس هفتم سخن بر زبان میراند.

*

... وبانو برای همیشه به تاریخ می پیوندد. تا چند سال دیگر از او جز خاطره ای کنگ, هیچ چیز دریادها  نمی ماند و آن خاطره نیز به مرور کمرنگ و کمرنگ می شود تا روزی که دیگر همه چیزش محو شده باشد  و مزرعه اش نابود ...!

محمد جوان – خرداد۸۷

http://mohammad-javan.blogfa.com

-مدیر شرکت تعاوني توليد و پرورش اسب اصيل ترکمن

تهیه گزارش: بهزاد قولجائی

اسب‌هاي نژاد تركمن به دليل نداشتن خلوص نژادي در مسابقات كورس زمستانه كيش كه 13 بهمن آغاز مي‌شود، شركت نمي‌كنند.

اين نژاد در كورس پاييزه گنبد هم ندويد.
اسب تركمن كه يكي از نژادهاي اصيل اسب در ايران و جهان است در مسابقات كورس زمستانه كيش همچون كورس پاييزه گنبد نمي‌دود و به اين ترتيب زمينه معرفي اين نژاد اصيل مهيا نمي شود.
حكيم ايگدري، مدير مجموعه سواركاري گنبد و عضو كميته اسبدواني فدراسيون سواركاري در اين‌باره به ميراث‌خبر گفت:« برگزاري مسابقات كورس يكي از بهترين روش‌ها براي حفظ اين نژاد است، اما نبود قانون مشخص براي تععين اصالت اين اسب و زمان‌بر بودن آزمايش‌هاي D.N.A پيش از مسابقه باعث شده تا شرايط براي حضور اين اسب در مسابقات آتي فراهم نشود.»
وي افزود:« بيشتر اسبهايي كه با نام تركمن در مسابقات شركت مي‌كنند، اسب‌هاي يابو هستند كه به دليل فونتيك نزديك به اسب‌هاي تركمن، امكان شناسايي آنها از اسب تركمن وجود ندارد و اين موضوع در نهايت به ضرر كشاورزي است كه اسب تركمن را نگهداري مي كند.»
ايگدري گفت:« كميته اسب‌دواني تلاش مي كند تا شرايط را براي برگرزاري مسابقات كورس ويژه اسب‌هاي تركمن فراهم كند.»
وي همچنين استقبال از مسابقات كورس پاييزه گنبد را در مقايسه با سال‌هاي قبل قابل ملاحظه عنوان كرد و ادامه داد:« بارش باران در روزهاي هفته و فراهم شدن زمين در روز مسابقه و افزايش تعداد هفته‌هاي كورس باعث شد كشاورزان از اين دوره از رقابت‌هاي كورس استقبال مطلوبي داشته باشند.»
مدير مجموعه سواركاري گنبد تاريخ گشايش دومين دوره مسابقات كورس زمستانه كيش را 13 بهمن ذكر كرد و افزود:« اين مسابقات در 6 هفته و با شركت حدود 80 راس اسب تروبرد برگزار مي‌شود.»
برگزار كننده اين مسابقات شركت P.M.I.R كيش است كه مجموعه سواركاري كيش را نيز اجاره كرده است.
فدراسيون سواركاري هنوز نتوانسته بر سر برگزاري مسابقات اسب‌دواني با شركت اسب‌ايرانيان تفاهم كند.

   اسب ترکمن

«سوگند به اسبان دونده ای که نفسشان به شماره می افتد و سوگند به اسب هایی که در صحنه ی کارزار بر اثر برخورد سم هاشان با سنگ ها ، آتش می افروزند . سپس سپیده دمان بر دشمنان حمله آورده وآن ها را در میان گرد و غباری که بر اثر سم هایشان براگیخته اند به محاصره می گیرند .» عادیات 1-5 اسب ترکمن: این اسب در 400 سال پیش از میلاد شناخته شده است . همان گونه که می دانید آسیا مهد پرورش اسب بوده است . در این قاره دو نژاد آرین و مغول به وجود آمد وبه تدریج از این قاره به قاره دیگر نقاط جهان مهجرت کرده ودر آن مناطق تکثیر و گسترش پیدا کرده اند . اسب ترکمن بهترین نمونه از نژاد مغول است . امپراتورهای چینی شیفته ی این اسب بودند وآن را از خان های مغول می گرفتند . در سده های 8 تا 10 میلادی سواره نظام عراق نیز این اسب استفاده می کرد . در سده چهارم هجری یکی از قبایل ترک که از کرانه ها ی جیحون به سوی جنوب سرازیر شده بود در دشت ترکمن امروزی مستقر شده و ترکمن خوانده شدند و به این ترتیب نژاد مغول رابا خود به این منطقه که ترکمن صحرا نامیده می شود ، آورده و نژاد ترکمن کنونی شکل گرفت . در حال حاضر اسب های ترکمن ، در مناطق مختلف کشور پراکنده شده اند . منطقه ی اصلی پرورش آنها از گرگان تا جلگه های شمال و تا دشت بجنورد گسترش پیدا کرده است . برای اسب ترکمن 4 تیره ی آخال تکه ، یموت ، چناران و جرگلان شناخته شده است . تیره ی یموت آمیختگی بیش تری با نرهایی که طی سال ها از فارس و خوزستان به دشت گرگان برده شده اند داشته و نسبت به آخال تکه کوچک تر است . تیره چناران را نیز از تیره های اسب ترکمن می شناسند که در زمان نادرشاه از آمیختگی مادیان ترکمن با نرهای عرب پدید آمده است . اسب های این تیره برای پرش مناسب است . تیره های دیگری که از اسب ترکمن شناخته می شوند ، بیش تر از روی نام پرورش دهنده و یا محل پرورش ، گرفته شده و همان ویژگی های اسب های ترکمن ، یموت و آخال تکه را دارند . از این تیره ها می توان به سارچه کور ( همان آخال تکه امروزی ) ، ارتق قلیچ و دراز خان مختوم اشاره کرد . ویژگی های اسب ترکمن : ناحیه ی سر : صورت کشیده بلند ، استخوانی و ظریف ، نیم رخ کوژ یا راست ، گوش ها ظریف و درازتر از اسب عرب ، چشم ها درشت ، بینی دارای تحدب مختصر ، کاکل کم مو و نرم ، دو فک کشیده و پیشانی عریض از مشخصات بارز اسب ترکمن است . ناحیه ی گردن : گردن بلند ، کشیده و نازک بوده و اتصال آن با بدن قوی است . ناحیه ی شانه : شانه ، بلند و عضلانی است . ناحیه ی سینه : ژرف و قوی است . ناحیه ی شکم : شکم جمع شده است واندام ها بلند و کشیده به نظر می رسند . ناحیه ی کمر : بلند و کشیده و جدوگاه برجسته است . ناحیه ی کپل : کمی شیب دار با پهنای خوب ، بن دم تا اندازه ای بالا ، دم کم مو ولی بلند است . نواحی دست وپا: دست و پا کاملا" موزون ، بلند و کشیده ، پر توان ،استخوانی و خشک ، مفاصل قوی ومتناسب، ساقها خوش ترکیب ، بخلوق تا اندازه ای کوتاه، کم مو وسم پهن تر وکوتاهتر از اسب عرب است . پوست نرم، مواج وبراق، یال ودم کم ، و ساق پا بدون موی بلند است رنگهای اصلی عبارت از:کهر، نیلی، کرنگ، سمند و قره کهر است. ویژگیهای اخلاقی: این نژاد خون سرد ، نجیب و فرمان بر است. از این نژاد در کورس، پرش و سواری می توان استفاده کرد. اندازه متوسط قسمتهای مختلف بدن: ارتفاع(فاصله از جدوگاه تا زمین ): 155 سانتیمتر طول بدن(از جدوگاه تا آخرین مهره دم): 142 سانتیمتر فاصله شکم تا زمین : 85 سانتیمتر طول سر: 53 سانتیمتر دور سینه: در اسب نر 167ودر مادیان 165 سانتیمتر عرض سر( فاصله دو چشم ): 17 سانتیمتر ویژگیهای اسب چناران 1. قد: 148تا154سانتیمتر 2. گردن: بلند و شمشیری، کشیده، اتصال به شانه مناسب ، زیر چانه پهن و گلو دارای انحنای است: 3. شانه: بلند و پر ماهیچه 4. کمر: بلند ولی کوتاهتر از یموت و آخال تکه است. 5. کپل:گرد و پهن مانند اسب عرب : 6. کتف: بلند، عریض و افتاده 7. قلم دست وپا: کشیده وبلند، استخوانی با مفصلهای قوی و مناسب و کلفتتر از قلم آخال تکه ، ساق مناسب ، بخلوق بلند، سم قوی و جمع است. 8. اندام : بلند 9. سینه : پهن وقوی ، روی هم رفته سنگین تر از آخال تکه و یموت 10. پوست: نرم، مواج،یال و دم پر مو و ساق پا بدون موی بلند 11. رنگ: رنگهای اصلی کهر، نیلی و کرنگ تیره های اسب ترکمن اسب ترکمن دارای دو تیره ی مشخص و یک تیره ی مخلوت ولی معروف بشرح زیر است: 1. تیره آخال تکه: دارای تمامی ویژگیهای نژاد ترکمن است . گردن کشیده و مستقیم و متوجه بسوی بالا ، کمر وپشت طویل و قد بلند ،( حد اعلای نژاد ترکمن) بوده و به رنگهای مختلف موجود است این نوع اسب مورد پسند عموم است . 2. تیره یموت : این تیره دارای گردنی کوتاهتر و مستقیم تر و کمر و پشتی کوتاه تر است. در اصطلاح به اسبهای گرد شباهت دارد . این تیره ضمن دارا بودن تمامی ویژگیهای نژاد ترکمن از نظر طول بدن و بلندی از آخال تکه کوتاه تر است. 3. تیره ی چناران: از اختلاط دو اسب عرب وترکمن ، تیره ای به نام چناران بوجود امده است که اسبی محکم با شباهت های به اسب عرب و ترکمن است . اغلب قسمت جلو و سر سینه ی آن شبیه اسب عرب و قسمت عقب درست مشابه اسب ترکمن است . اسب چناران قوی ، دارای سینه ای عمیق ، دست و پاهایی محکم ، هوش سرشار و به خصوص مقاومت مناسب است و برای مسابقات پرش ، اسب دوانی و راه پیمایی های طویل مناسب است . این تیره به دستور نادر شاه افشار به منظور لشکرکشی به هندوستان به وجود آمده است . گذشته از سه تیره ی فوق ، اسب هایی به نام جرگلان و حبیب ایشان با تغییرات خیلی جزیی وجود دارد که فقط به مناسبت پرورش در منطقه ای نام گرفته اند و تغییری از نظر شکل در آن ها به وجود نیامده است . کاربرد های تیره های اسب ترکمن تیره های آخال تکه و یموت بیش تر در اسب دوانی استفاده می شده اند که در پرش نیز اسب های درخشانی بوده اند . اسب چناران بیش تر برای پرش مناسب است و اسب سواری خوبی نیز شمرده می شوند .

با تشکر از دوست عزیزم طاهر توغدری

 تاريخ و نژادهاي اسب تركمن

رحيم كاكايي

تاريخ اسب به بيش از پنجاه ميليون سال پيش برمي گردد،كه با اسب هاي كنوني به لحاظ جثه تفاوت هاي بسياري داشت. اندام آنها بسياركوچكتر ازاسب هاي كنوني بوده و هيكلي به اندازه روباه داشته است. اين حيوان ازخانواده Equidea است. اسب هاي يك ميليون و دويست هزار سال پيش شباهت زيادي به اسب هاي كنوني دارند. در عصر سنگ انسان هاي اوليه به شكار اسب ها پرداخته وگوشت آنها را مصرف مي كرده اند. اسب تاريخ تكامل طولاني دارد. گفته مي شود كه تنها هفت گونهً آن در آسيا و آفريقا تا كنون باقي مانده اند و 63 نژاد اسب وجود دارند.

در پژوهش كاوشگران و دانشمندان در محدودهً استپ هاي جمهوري هاي آسياي مركزي شوروي سابق، مناطقي وجود داشته اند، كه در آنجا حدود 6 هزار سال پيش براي نخستين بار اسب بدست شباناني كه دراين استپ ها زندگي مي كرده اند، اهلي شده بودند. به طورقطع مي توان گفت كه اين اسب ها همزمان نياي مستقيم وبلافصل اسب تركمن بودند..دراين منطقه گسترده، نژادهاي متنوع ماديان مانند: اسب هاي باريك اندام تركمن، كه از شرق درياي خزر تا كوه هاي تيان شان وجود داشته،كه درحقيقت ميتوان گفت ، اين اسب نياي اسب هاي سريع و چالاك امروزي شرق است؛ اسب سكايي با اندامي متوسط در ناحيه شمال ايران قديم تا سيبري و اسب هاي با جثه كوچك كوهستاني زيست داشته اند، كه اينها را يابو و اسب كوچك خزر ناميده اند. در مناطق غرب اين محدودهً وسيع ، اسب هاي عربي و در شرق آن اسب هاي وحشي مغولي به لحاظ آب و هواي جغرافيايي وجود داشته اند ،كه پاره اي  از آنها با اسب هاي بيگانه اصلاح يافته اند. اسب هاي كُرد ، اسب هاي دوخوني خاور زمين هستند. اسب هاي دوخوني شرقي ازآميزش ماديان ( يابو ) با اسب تركمن است.

يكي از اسب هاي با نژاد و اصيل دنيا كه در نواحي شرق اين منطقه يعني در منطقه آلتايي مغولستان كشف شد، اسب تركمن است. اين اسب كه سده ها پيش ازميلاد درگورستان هاي پازيرك آلتايي ( اين گورستان صد ها سال زير يخ واقع بوده است . در اين گورستان است كه نخستين فرش دستباف دنيا يافت شد.) كشف گرديد ، همانند امروز نمد پيچ شده بوده اند. نژاد اصلي اسب تركمن به لحاظ اينكه آميزش خوني نداشته ، بمثابه با نژاد ترين اسب ومادرِاسب هاي موجود در جهان شناسايي شده است. (منطقه اي كه تركمن ها در آنجا به پرورش اسب اشتغال داشتند ، با دتياي خارج تاپايان قرن نوزده به سختي در ارتباط بود، ازاين رو نمي توانست نژاد هاي ديگر اسب براسب تركمن تاثير بگذارند. به غير از اين،در اين منطقه نژاد هاي« بيگانه » اي كه دراصل نوع ديگر اسب هاي تركمن بودند، وجود داشتند.) اين اسب در نزد قوم ماد از اهميت بالايي برخوردار بوده است و گويا بدست اين قوم به نواحي شمال خراسان كنوني انتقال يافته است. اسب تركمن در كاوش هاي شهر فرغانه ازبكستان نيز يافت شد كه متعلق به هزار سال قبل از ميلاد مسيح بوده است.

اسب تركمن از ديرگاه در جنگ ها و پيروزي هاي شاهان ايراني پيش از اسلام تا دوران معاصر بويژه دوران نادرشاه ، نقشي مهم داشته است. مهمترين برتري اسب تركمن با ديگر اسب هاي دنيا ، بكارگيري آن در اصلاح نژاد ديگر اسب هاي جهان است. يكي ازبا نژادترين اسب تركمن كه به زيبايي و چابكي پرآوازه است آخال تكه نام دارد. آخال تكه اسبي است كه با ديگرنژاد اسب ها همسنگ وهمتازيانه نيست. چيني ها و سلسلهً دودمانِ هان نيز از اسب تركمن اطلاع داشته اند و شيفته اين اسب بودند و آنها را« اسب هاي آسماني » مي ناميدند و بخاطر تصاحب اين اسب ها جنگ هاي بسياري را با حكومت بلخيان به راه انداختند. اسب تركمن درهنگ سواره خلفاي بغداد مورد استفاده قرارمي گرفتند.
اسب تركمن اندامي كشيده، دُمي باريك، سر و گردن زيبا دارد. براي اسب هاي بانژاد تركمن درسال هاي گذشته ذخيره هاي ژنتيك اين اسب، تقاضاي جهاني يافته است. اسب تركمن در نزد تركمن ها پيشينه اي طولاني در سنن و زندگي صحرانشيني وجنگ وگريزها درگذشته داشته است. ازاين رو شاعران و سرايندگان تركمن دردرازاي تاريخ هماره درآثار خود از اسب و خوي نيك آن بسيار نوشته اند. بقولي، يك تركمن درگذشته هاي دور پنجاه من بار برروي اسب گذاشته وخود نيز سوار برآن تا ده فرسخ راه را هم مي رانده است. اسب تركمن كه اسبي راهوار ويكه تازاست، از زيباترين اندام دربين نژادهاي اسب دردنيا برخورداراست.

نژادهاي شناخته شده اسب تركمن :

يمود ( يموت ): نوعي از اسب مشهور تركمن است و منشاء بسيار قديمي دارد. اسب يموت شكلي تنومند ، خوش اندام و هماهنگ دارد و امتياز آن در استقامت و سرعت است. نوع بسيار معروف آن « كور اوغلي » است. كور اوغلي اسبي است بردبار، تيزتك و سري خوش فُرم دارد. اسب يمود داراي يال بسيار ظريف و كم پشت ، بسيار محكم و طاقت گرماي شديد را دارد، باوقار و با نزاكت بالا، بويژه براي مسابقه و اسب سواري در مسافت هاي طولاني مناسب است. سرو گردني كوتاه و پايداري بسيار بالا و محصول آميزهً اسب تركمن با اسب هاي نواحي جنوب ايران مانند، فارس و خوزستان است، كه به منطقه تركمن صحرا آورده شد. اغلب به رنگ سفيد، رنگ پوست روباه و طلايي وجود دارد. اندازهً بلندي آن 147تا 155 سانتي متر است.

 آخال تكه :

از نسل اسب هاي تركمن كهن و باستاني است، كه تا 2500 سال پيش نيز زيست داشته است. آخال تكه اسبي است با استعداد فوق العاده و همچنين منشي بسيار خودسر دارد. اسبي است با توانايي بالا، با سري راست ، گردني ظريف، طول متوسط، گاهي داراي شانه هاي اُريب. مچ پاي برجسته و كفل افتاده دارد. اسبي كشيده وبلند، پاهاي مقاوم با سمي سخت است. گاهي سينه كم عمق و باريك و گردني همانند گوزن وارونه وكش دار بويژه با توانايي يورتمه خوب، مستعد براي كوه و كُتل است. پوست و يال ظريف و ابريشمين دارد. اين اسب نزد قبايل تكه در استپ هاي شمال تركمن صحراي ايران و جمهوري تركمنستان موجود است. رنگ هاي اصلي آن كهر، خاكستري، سفيد، طلايي رنگ، سرخ و سياهِ كلاغي است. نام آن به لحاظ اينكه منطقه اي است كه تركمن هاي تكه در آنجا زيست دارند، خوانده شده است. بلندي اندام آن اغلب بين تقريبا، 150 و 160 سانتيمتر است. اسب آخال تكه دنباله اسب هاي كهن تركي است و از زماني كه انسان انديشمند وجود داشته ، در استپ هاي جنوبي روسيه و آسياي مركزي پرورش يافته ، شاخص و بمثابه نماينده سه نوع اسبِ ماقبل تاريخ، كه در دوران قبل از ميلاد وجود داشتند، است، كه تا چين قديم مشهور و هواخواهاني بسيار داشته است. اين اسب در جنگ ها و غارت ها تلفات بسيار داشته و در دوران حكومت تيمور لنگ ( 1336- 1405 ) شماري از آنها با ماديان هاي عرب اصلاح شد. نواحي پرورش اسب آخال تكه در تركمنستان ، كازاخستان،قيرقيزستان و ازبكستان است. اسب آخال تكه در اسب هاي اروپايي نيز در اصلاح نژاد پيش از همه در« تركمن آتي » تاثير خود را گذاشته است. پرورش اسب تركمن به نام «تركمن آتي» در اروپا درسال هاي 88 /1786 بنام پرورش اسب فريدريك ويلهلم  شهر Neustadt- Dosse پايه گذاري شد.

چناران :

منطقه اي كه قبايل گوگلان در بخش شرقي صحراي تركمن سكني دارند، وجود دارد. اين نژاد در سال 1700 ميلادي با آميزش اسب نر ايراني و اسب تركمن ماده به وجود آمد. به گفته اي ديگردر دوران نادرشاه افشار براي تسخير هندوستان كه راهي دراز، دشوارگذر و ناهموار بود، از آميزهً سليمي هاي عرب و اسب تركمن به وجود آمده است. اسبي است نيمه خون وبلندي آن تا 152 سانتيمتر مي رسد. اسب چناران، باهوش و مهربان ، داراي گردني دراز، پشت و كمر متوسط و پا هاي قشنگ است. اندامي تنومند و سترگ، داراي استقامت بيشتر در آب و هواي گوناگون و براحتي راه طولاني را درمي نوردد. به رنگ هاي سفيد و قهوه اي وجود دارند.

 قره باغي :

دراواسط قرن نوزده در پرورش واصلاح اسب قره باغ ( در قره باغ قفقاز ) ، نوعي اسب جديد به نام «جيران تكه » به وجود آمد. اين اسب ازآميزش نژاد « آخال تكه » با اسب قره باغ زاده شد. اسبي است با اندامي قوي ، تنومند وبردبار براي گرسنگي وخستگي و براي اسب سواري بسيار خوب است. به رنگ هاي  نيلگون، طلايي، قهوه اي روشن و ابرش يافت مي شود.

تركمن:
         اين اسب در اصل به مفهوم يك نژاد نيست، بلكه فرامفهومي است براي اسب هاي بسيار اصيل استپ هاي جنوب روسيه و مناطق هم مرز افغانستان و ايران . اسب هاي اين گروه امروزه به صورت آخال تكه، چناران و يمود معرفي مي شوند.

اين اسب دركل داراي اندامي زيبا، سريع و استقامت بالا هستند، كه از صد ها سال پيش رد پاي خود را در بسياري از حوزه هاي پرورش اسب در اروپا گذاشته است.

از بين نژادهاي بالا بايد گفت كه آخال تكه يكي از نام آورترين آن با شهرت جهاني است كه ميليون ها دلار ارزش دارد.آخال تكه تنها اسبي است كه با اسب عرب ميتوانش سنجش كرد. آخال تكه اسبي است براي صحرا، مسابقه وگردش و تنها اسبي است كه لقب هاي افسانه اي درادوار كهن گرفته است. به نظر اسب شناسان آخال تكه كهن ترين نژادِ اسب دنيا است. براي نشان دادن مقاومت اين اسب ، درسال1935 از عشق آباد مركز جمهوري تركمنستان تا مسكو كه 4128 كيلو متر است و 960 كيلو مترآن ازصحرا واستپ تشكيل است، سواره مي فرستند. اين اسب اين مسافت را در 84 روز طي مي كند.
اين اسب همانطوركه گفته شد، درمنطقه اي تحت نام واحه آخال تكه در امتداد شمال نشيب هاي سلسله جبال كوپت داغ در جمهوري تركمنستان واقع است. آخال تكه دررشته تربيت درالمپيك سال 1960(رُم) مقام نخست را كسب مي كند. درسال 1932 اصول و مقرراتي براي پرورش آن به تصويب مي رسد كه اصيل بودن اسب را ضمانت كند. از سال 1941 از سوي روس ها در مورد اين اسب هفت كتاب تحقيقي باعنوان ها ي مختلف منتشر شده است. همچنين انجمني بنام انجمن بين المللي پرورش آخال تكه در شهر مسكو وجود دارد كه درسال 1995 در روسيه به ثبت رسيد.نژاد هاي بسياري از جمله نژاد اصيل عرب ، انگليسي و امثال آن ، برمبناي بكارگيري از نژاد آخال تكه به وجود آمده اند. بويژه تاثير نژاد آخال تكه بر پرورش اسب هاي دُن ، قره باغ ، قره باير و ديگر نژادهاي اسب بسيار يزرگ بوده است.( بعداْ قره باير براي اصلاح اسب هاي دُن و در قرن هيجده ميلادي نژادهاي كازاخي و قرقيزي به وسيله قره باير اصلاح شد ) . اين اسب با آب و هواي كويري و نيمه كويري دمساز است. نژاد آخال تكه اكنون درجمهوري تركمنستان تكثير مي يابند و به گونه اي گسترده براي اصلاح و بهبود اسب سواري در استپ هاي جنوبي نواحي آسياي مركزي بكار برده مي شوند. اندازه هاي اسب آخال تكه برحسب داده ها چنين است:
بلندي گُرده 2،155 ، طول اُريب يا پهلو      155،6 ، دورسينه      169،2 ، دور مچ     19،8  .

در كل اندازه اين اسب ( به تناسب ) چنين است :  152- 159،2- 167،7- 18،2